Podczas gdy Jan Paweł II odbywał wizytę w Kijowie i we Lwowie - Aleksy II, patriarcha rosyjski, przebywał na Białorusi. Nie była to zbieżność przypadkowa. Oprócz Mińska odwiedził również Brześć, historyczne miasto Unii z XVI wieku. Przez tę wizytę chciał wykazać, że "Rosyjska Cerkiew Prawosławna będzie nadal popierać unię rosyjsko-białoruską, ponieważ stanowi ona o braterstwie dwóch ludów o tej samej wierze". Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona. Podobnie jak w Rosji, również na Białorusi rozpoczęła się 10 lat temu odbudowa struktur Kościoła katolickiego, z tą różnicą, że w przeciwieństwie do innych dawnych republik sowieckich, gdzie katolicy stanowią drobną mniejszość, na Białorusi jest ich ok. 2 milionów, głównie polskiego pochodzenia, co oznacza niemal 20% ogółu ludności. Przewodniczący białoruskiej Konferencji Episkopalnej - kard. Kazimierz Świątek, arcybiskup mińsko-mohylewski, podczas niedawnego naszego spotkania powiedział, że "w ciągu ostatnich lat Kościół potrafił wyleczyć w dużej mierze rany moralne zadane przez system sowiecki, zdobywając szacunek nie tylko wśród wierzących, również prawosławnych, ale nawet wśród tych, którzy w przeszłości starali się go niszczyć". Dzięki stałym wysiłkom sytuacja Kościoła jest dziś - zdaniem kard. Świątka - "bardziej spokojna i unormowana w porównaniu z sytuacją w Rosji, pomimo sporadycznych napięć i kwestii dotąd nie rozwiązanych" (jak np. zezwolenia na pobyt dla przyjezdnych kapłanów i zakonnic z Polski). Od rozpoczęcia procesu normalizacji życia religijnego "znajdujemy się obecnie w obliczu dokonanych dużych postępów" - mówi kard. Świątek i przytacza dane świadczące o wzroście liczby kapłanów i parafii. "System komunistyczny nie potrafił wprawdzie wykorzenić wiary, ale przyczynił się do wytworzenia pewnej próżni duchowej, a propaganda ateistyczna dokonała reszty" - stwierdził.
Na pytanie dotyczące dialogu ekumenicznego, zwłaszcza w ramach stosunków z Kościołem prawosławnym, kard. Świątek odpowiada: " Muszę podkreślić, że prezydent Republiki - Łukaszenko, mimo że uprzywilejowuje, oczywiście, prawosławnych, docenia Kościół katolicki i jego rolę w odrodzeniu narodowego ducha białoruskiego. Cerkiew prawosławna pod egidą metropolity Filareta jest podporządkowana całkowicie patriarchatowi moskiewskiemu. Istnieje jeden tylko egzarchat podległy temu patriarchatowi, nie tak jak na Ukrainie, gdzie Cerkiew jest podzielona na trzy odłamy. Po to jednak, by dialog ekumeniczny mógł prawidłowo funkcjonować, potrzebna jest dobra wola z obydwu stron. Tymczasem istnieje tylko z naszej strony, a jej brak daje się odczuć po drugiej stronie. Jak zresztą można mówić poważnie o tym dialogu, kiedy w tym samym czasie ukazał się katechizm antykatolicki, który podważa wszystkie dogmaty i w środkach przekazu Kościół katolicki bywa nieraz określany jako niebezpieczna sekta? Ponadto wizyty prawosławnych kapłanów w naszych parafiach są rzadkie, chociaż wciąż wyciągamy ręce do zgody i porozumienia".
Kard. Świątek przewidywał, że wizyta Ojca Świętego na Ukrainie, zgodnie z oczekiwaniami, zakończy się powodzeniem. Ta wizyta pozwala, jego zdaniem, żywić uzasadnioną nadzieję na przyszłość, tzn. podróż Ojca Świętego do Rosji i na Białoruś. "Nie można wykluczyć - stwierdza, że Aleksy zrezygnuje z dotychczasowej nieustępliwej postawy w obliczu potencjalnej groźby izolacji. Uważam, że jego weto prędzej czy później, ulegnie odrzuceniu".
Mój zwięzły komentarz: lekcja wynikająca z kijowskiej i lwowskiej wizyty ukazuje wyraźnie, że zamykanie się we własnym gronie niczemu nie służy.