Po zachodzie Słońca przez 3 godziny możemy obserwować czerwonego Marsa. Tydzień temu w bajeczny sposób planeta ta była "zawieszona" na Księżycu. Srebrny Glob znacznie się już odsunął od Marsa i pokazuje teraz w pełni swoje piękno, zakłócając może nieco nasz spokojny sen. W zenicie oglądamy jasną Wegę w Lutni, obok Deneb w Łabędziu, zaś niżej Altair w gwiazdozbiorze Orła. Ten wielki i wyraźny Trójkąt Letni jest prawdziwą ozdobą naszego nieba i wędrować będzie w stronę zachodniego horyzontu aż do rana. Między północą a świtem na niebie rozgrywa się piękne planetarne widowisko, które urozmaicało nam tegoroczne letnie noce. Jutrzenka nadal szybko oddala się od Jowisza, a wspaniale widoczny po północy Saturn tworzy wraz z Jowiszem i Wenus długi łańcuch przemieszczających się planet. Tydzień temu opisałem też dziewiąty gwiazdozbiór zodiakalny Strzelca. Znajduje się on w najpiękniejszej części Drogi Mlecznej, zawierającej dużą ilość świecących mgławic dyfuzyjnych oraz ciemne pasy materii międzygwiazdowej. W kierunku Strzelca, w odległości około 33 tys. lat świetlnych, leży jądro naszej macierzystej Galaktyki. Gdyby nie międzygwiazdowa absorpcja, jądro to świeciłoby na nocnym niebie tak jak teraz Księżyc w pełni.
Nasi Czytelnicy już wiedzą, że gwiazdy duże umierają widowiskowo i z wielkim hukiem, eksplodując jako supernowa. Blask takiej eksplozji jest 100 miliardów razy większy od blasku Słońca i przez krótki czas supernowa może być jaśniejsza nawet od całej Galaktyki! W 1054 r. Chińczycy zauważyli supernową, a pozostałość po niej możemy dzisiaj podziwiać w postaci Mgławicy Krab w gwiazdozbiorze Byka. Jest to piękna rozszerzająca się chmura gazu o rozmiarach około 10 lat świetlnych. W samym środku Mgławicy Krab znaleziono pulsar, gwiazdę wysyłającą regularnie pulsy świetlne, rentgenowskie i radiowe. Pulsar przypomina trochę latarnię morską, bowiem regularnie omiata przestrzeń wiązką silnego promieniowania; w Mgławicy Krab - co 33 milisekundy, ale istnieją też pulsary o mniejszych częstotliwościach, zaś najwolniejsze wysyłają sygnał zaledwie raz na cztery sekundy. Pulsary są najgęstszymi spośród dotychczas obserwowanych we Wszechświecie obiektów. Zostały odkryte dopiero w 1968 r., ale dlaczego w regularny sposób wysyłają pulsy radiowe? Otóż pulsary są szybko wirującymi gwiazdami neutronowymi o silnym polu magnetycznym. W takim polu spiralujące elektrony wytwarzają fale radiowe wysyłane wąskim strumieniem na zewnątrz. Podobnie jak snop z reflektora latarni morskiej omiata wokół siebie przestrzeń, tak strumień fal radiowych (albo np. promieni rentgenowskich lub gamma) regularnie przecina nasz kierunek widzenia na niebie.
A jak powstają gwiazdy neutronowe? Zapadająca się gwiazda o masie większej od 1,4 masy Słońca nie przestaje się kurczyć, mimo że jest to już stan materii podobny do białego karła. Grawitacja jest od tego momentu tak wielka, że elektrony zostają siłą wtłoczone do jąder atomowych. Wówczas protony zamieniają się w niesamowicie stłoczone neutrony, a gwiazdę w takim stanie nazywamy właśnie gwiazdą neutronową. Jest w niej tak ciasno, że pomiędzy neutronami nie ma już ani skrawka wolnego miejsca. Gęstość gwiazdy neutronowej jest olbrzymia, a jedna łyżeczka jej materii waży miliard ton. Dla nas jest to niewyobrażalny wprost stan materii. Neutrony mogą powstrzymać dalsze zapadanie się gwiazdy, jeżeli tylko nie posiada ona masy większej od trzech mas Słońca. Do czego więc prowadzi zapadanie się bardziej masywnej gwiazdy? Odpowiedź na to straszne pytanie za dwa tygodnie.