Podróżując po świecie, trudno ominąć Rosję. Wielki kraj, wspaniali ludzie, jak mój przyjaciel Grisza Lepilin, choć to moskwianin nie w pełni. Jego matka, nauczycielka języków obcych, Polka, wracała po wojnie jednym z pierwszych transportów do kraju. W pociągu poznała Moskala. Na całe życie połączyła ich miłość. Owocem jest Grisza. Polka postawiła Moskalowi jeden warunek: gdy urodzi się dziecko - w domu będzie z nim rozmawiała po polsku, nadto zostanie katolikiem.
Dzięki Griszy poznałem najpiękniejsze moskiewskie i podmoskiewskie cerkwie i cerkiewki, także te, których nie znajdziemy w przewodnikach, gdyż zniszczyła je sowiecka ateizacja. Ślady wielkości i piękności, jeśli nie zostały zrównane z ziemią, żyją przez wieki.
Z Griszą znamy się od lat, jeszcze z czasów komunistycznych. Wówczas rozmawialiśmy szczerze tylko wtedy, gdy byliśmy sami, i to na wolnym powietrzu. Trudno przyrównywać reżim radziecki do peerelowskiego, choć były z tego samego pnia. Znajoma Griszy, skrzypaczka, wybrała się z nami na spacer po Moskwie. Weszliśmy do jednej z cerkwi. Za kilka dni została zadenuncjowana przez 10-letniego syna, który nam towarzyszył i uznał, że o czynie matki należy powiedzieć nauczycielce w szkole. Takie to były czasy, Drodzy Młodzi Przyjaciele, ale dziś mamy demokrację, a w Rosji jej próby - i jest całkiem inaczej.
Polska jest na Rosję skazana, tak jak i na Niemcy. I choć prawie w każdej polskiej rodzinie ktoś doznał cierpień od jednego lub drugiego sąsiada, żyć trzeba, i to wcale nie w nienawiści. Rosja jest wielka, Niemcy są bogate, Polska ma aspiracje. Ile byśmy jeszcze nie wykonali kroków ku zachodniemu czy wschodniemu sąsiadowi, na długo jeszcze dla Niemców pozostaniemy krajem "drugiej kategorii" ( bo i pod wieloma względami rzeczywiście wleczemy się w tyle), zaś dla Rosji niesforną, zbuntowaną prowincją, w ustach wielu - niewdzięczną. Niemców na dobre przekonywać będziemy do naszych możliwości w Unii Europejskiej, Rosjan powinniśmy przekonywać przy każdej okazji. Także co do tego, że prowincją, czyli Krajem Nadwiślańskim, zostaliśmy nie z własnego wyboru (choć głupota rodaków czy zdrada swoje zrobiły), że ani Katynia, ani "dobijania" Powstania Warszawskiego zapomnieć nie można, a wyzwolenie z rąk Armii Czerwonej (niezależnie od tego, że walczyła z Germańcami) trudno za wyzwolenie uznać, skoro otworzyło okres zakamuflowanej, co prawda, ale jednak faktycznej okupacji.
Nie ma sensu ważyć, kto jest lepszy, kto gorszy. Lepiej szukać wśród nich takich jak Grisza, a spośród powszechnie znanych - takich, jak nieżyjący wielcy nasi przyjaciele Okudżawa i Wysocki; czy takich jak moi wyśmienici koledzy dziennikarze z Niemiec: Renate Marsch, Klaus Bachmann, Thomas Urban. Renate tak się w Polsce rozkochała, że na emeryckie lata osiedliła się pod Mrągowem na stałe. Napomykam o nich dlatego, że siła przyjaźni czy zwykłego porozumienia bierze się z partnerstwa. Także w polityce, a może przede wszystkim w niej. Jeśli słabszy zachowuje postawę wasala, staje się jeszcze słabszy. Jeśli silniejszy się wywyższa - jest źle wychowany albo to wróg. Na podstawie niedawnych wypowiedzi i zachowań odnoszę wrażenie, że niektórzy rodzimi politycy najlepiej się czują w skórze wasala niesfornej, zbuntowanej prowincji.