Najstarsza historyczna wzmianka o święcie Bożego Narodzenia obchodzonym w Rzymie znajduje się w Kalendarzu kronikarza Filokalosa z 354 r. On to pod datą 25 grudnia umieścił prosty zapis: "(...) narodził się Chrystus w Betlejem Judzkim". Głębsza analiza tekstu pozwala wyciągnąć wniosek, że święto to obchodzono już przed 336 r. Ewangelie nie mówią nic o dacie narodzenia Jezusa Chrystusa; św. Łukasz umieszcza to wydarzenie jedynie w kontekście faktów historycznych. W swojej Ewangelii pisze, że miało ono miejsce wtedy, kiedy Kwiryniusz był wielkorządcą Syrii (por. Łk 2, 1-2), czyli między 8. a 6. rokiem przed Chrystusem. Chrześcijanie, nie znając dokładnej daty narodzin Chrystusa, obrali datę symboliczną, a mianowicie dzień przesilenia zimowego. W ten sposób chcieli obchodzonemu w Rzymie 25 grudnia pogańskiemu świętu ku czci "Niezwyciężonego Słońca" przeciwstawić narodzenie Jezusa Chrystusa - "Słońca sprawiedliwości" (Ml 3, 20), "Światłości świata" (J 8, 12). Był to bardzo trafny wybór i zdumiewające porównanie. Jak słońce po najdłuższej w roku nocy przedziera się ku pełni światła, tak Chrystus przez swoje przyjście na świat rozprasza ciemności zła i napełnia serca ludzkie radością i pokojem.
Zgodnie ze starą tradycją rzymską, sięgającą VI wieku, w dniu Bożego Narodzenia każdy kapłan może odprawić trzy Msze św. W jakich okolicznościach zaistniał ten zwyczaj? W IV wieku w Boże Narodzenie papież odprawiał tylko jedną Mszę św. w Bazylice św. Piotra o zwykłej porze (obecna Msza św. w dzień). W V wieku pojawia się Msza św. nocna, odprawiana w bazylice Matki Bożej Większej. Tam, w kaplicy, znajduje się imitacja groty betlejemskiej i relikwie żłóbka. W tej kaplicy papież w noc Bożego Narodzenia celebrował uroczystą Mszę św. (obecna Pasterka). W połowie VI wieku pojawił się zwyczaj trzeciej Mszy św. na wzgórzu palatyńskim, w kościele Zmartwychwstania, gdzie przechowywano relikwie św. Anastazji, męczennicy. Jej uroczystość przypadała 25 grudnia. Przy relikwiach papież odprawiał Mszę św. (obecna Eucharystia o świcie). Trzy Msze św. miały znaczenie symboliczne. Alegoryści średniowieczni dopatrywali się w tym zwyczaju potrójnego narodzenia Chrystusa Pana: odwiecznego narodzenia z Ojca Niebieskiego, Jego narodzenia w czasie z Maryi Dziewicy i Jego narodzenia duchowego w sercach ludzkich przez łaskę uświęcającą. Każda z tych Mszy św. posiada odrębny charakter i przedstawia w formularzach mszalnych nieco inne ujęcie tajemnicy Boga Wcielonego. Razem wzięte są wyrazem hołdu składanego Bogu, który przychodzi do ludzi w tajemnicy Bożego Narodzenia.
Uroczystość Bożego Narodzenia jest obchodzona przez osiem dni (oktawa). Z uroczystością tą łączy się wspomnienia niektórych świętych. Czasy średniowiecza widziały dostojny orszak towarzyszący Dzieciątku Jezus, czyli pierwszego męczennika św. Szczepana, św. Jana Apostoła i niewinne dzieci zamordowane w Betlejem. Okres Bożego Narodzenia trwa do niedzieli po Objawieniu, w którą obchodzone jest święto Chrztu Pańskiego.
W związku z Bożym Narodzeniem powstały bogate zwyczaje. Należy do nich tradycja urządzania szopki i żłóbka betlejemskiego w kościołach, a często również w domach prywatnych. Do rozpowszechnienia tego zwyczaju przyczynił się św. Franciszek z Asyżu. On to w 1223 r. polecił swojemu przyjacielowi - br. Janowi zbudować w Greccio szopkę. W niej kazał umieścić żłóbek, siano, osła i wołu. Chciał w ten sposób przypomnieć cały realizm narodzenia Dzieciątka Jezus w stajni betlejemskiej.
Choinka - drzewko bożonarodzeniowe - jest zwyczajem przyjętym od narodów germańskich w XIX wieku. Przypomina ona rajskie drzewo, na którym rósł owoc życia. Zieleń choinki i palące się na niej światełka symbolizują Chrystusa - "Światłość świata". Ozdoby na choince to symbole łask, jakie spływają do ludzkich serc wraz z przyjściem Zbawiciela. Choinka symbolizuje też drzewo krzyża ze wzgórza kalwaryjskiego. Pierwsze drzewo pozbawiło ludzkość przyjaźni z Bogiem, wiecznej szczęśliwości przebywania z Nim, a drugie drzewo jest symbolem odkupienia dokonanego przez Chrystusa.
Wieczerza wigilijna jest jedynym i wyjątkowym spotkaniem w ciągu całego roku. Stół z położonym na nim siankiem nakrywa się białym obrusem. Zapalona świeca oznacza Chrystusa Pana. Wolne miejsce przy stole zostawia się dla gościa, który mógłby się niespodziewanie zjawić. Wolne nakrycie przypomina też tych, którzy odeszli do wieczności. W czasie wieczerzy wigilijnej spożywa się potrawy postne. Wieczerzę rozpoczyna się wspólną modlitwą, którą jest codzienny pacierz, następnie odczytuje się fragment Ewangelii o narodzeniu Jezusa Chrystusa. A znakiem do rozpoczęcia wieczerzy jest ukazanie się na niebie pierwszej gwiazdy. Uczestnicy tego spotkania na znak pokoju i jedności dzielą się opłatkiem i składają sobie świąteczne życzenia.
Dzień Bożego Narodzenia jest przede wszystkim kontemplacją tajemnicy Boga, który stał się Człowiekiem. Jest to tajemnica przekraczająca ludzkie rozumienie i stanowiąca wielkie misterium naszej wiary. Wielkość tej tajemnicy przerasta ludzki umysł. Aby ją zrozumieć, należy zgiąć kolana i w pokorze wyznać, że Jezus jest naszym Panem i Zbawicielem.