"Polska. Dom Tysiącletniego Narodu" - to najnowszy album Adama Bujaka z tekstem Janusza L. Dobesza, wydany przez Oficynę Biały Kruk. Poszczególne działy albumu prezentują polskie regiony, miasta, rynki, grody i zamki, pałace i dwory, klasztory i sanktuaria, cmentarze oraz świątynie. To bardzo ciekawie pomyślany zbiór, ukazujący Polskę jako dom, czyli miejsce bardzo bliskie każdemu - dom, w którym się żyło kiedyś, żyje dzisiaj, do którego się powraca. Wiadomo bowiem, że dom jako zjawisko kulturowe posiada oprócz postaci materialnej również wymiar duchowy, oddaje całą złożoność tradycji narodowej, również z jej romantycznym pojęciem domu jako ojczyzny.
W albumie zaprezentowano wybór kilkuset spośród tysięcy zbudowanych w Polsce w minionym tysiącleciu obiektów. Ideą albumu jest pokazanie różnego rodzaju "domów polskich" - od wspaniałych dzieł architektury polskiej po obiekty, które zwykle są pomijane w barwnych albumach. A należy im się miejsce w naszej pamięci, ponieważ wrosły one w kulturowy krajobraz Polski. Czy można prezentować panoramę Warszawy bez sylwetki Pałacu Kultury i Nauki lub nie dostrzegać Nowej Huty, która zrosła się już z historyczną częścią Krakowa?
Zaprezentowany zespół domów wybrany został nie tylko spośród obiektów wzniesionych w ciągu tysiącletniego istnienia Polski, lecz sięga również do czasów wcześniejszych, słowiańskich, kiedy to państwowość polska zaczynała się dopiero kształtować. Z tego okresu pochodzą drewniane grody i zamki. Zachowało się ich na ziemiach polskich bardzo mało, a najciekawszym jest obronny gród Biskupin z VI wieku przed narodzeniem Chrystusa, odkryty w 1933 r.
W dalszej części albumu możemy zobaczyć pierwsze budowle murowane, które powstały na ziemiach polskich na przełomie X i XI wieku. Są wśród nich, oczywiście, zamki królewskie z najdroższym chyba każdemu Polakowi - krakowskim Wawelem. W zbiorze zaprezentowano też typowe pałace magnackie i dwory szlacheckie, a także wille i pałace budowane w pobliżu miast jako letnie rezydencje lub dla wygody mieszkania w spokojniejszej okolicy. Tego rodzaju rezydencję zbudował ok. 1535 r. pod Krakowem na Woli Justowskiej uczony humanista Justus Ludovicus Decjusz - sekretarz króla Zygmunta Starego.
Znajdziemy też w albumie domy wpisane w kulturę poszczególnych regionów Polski, z podkreśleniem ich niejednolitego charakteru, wpływu kultur sąsiednich, w tym również innych narodów. Jest przegląd chłopskich zagród - dzieł czystego talentu budowniczych i nieskrępowanej fantazji ludowych artystów, pokrywających bujną dekoracją domy, ich wnętrza, a nawet psie budy. Są domy miejskie, stanowiące przykład rodzimej architektury, a także czerpiące ze sztuki europejskiej. Ten przegląd polskich domów zamykają świątynie polskie, czyli domy Boże. Jest wśród nich sanktuarium Bożego Miłosierdzia w krakowskich Łagiewnikach, zaprojektowane przez Witolda Cęckiewicza w 1997 r. Potężna, żelbetowa świątynia ma kształt skośnie ściętego walca. Dominującym akcentem budowli jest wieża widokowa o wysokości 76 m. Obok prezentowanych w albumie chrześcijańskich świątyń znalazły się również domy Boże innych wyznań, m.in. cerkwie i żydowskie synagogi.

"Polska. Dom Tysiącletniego Narodu", fotografie: Adam Bujak, tekst: Janusz L. Dobesz, Kraków 2003, Oficyna Biały Kruk, ul. Szwedzka 38, 30-324 Kraków, tel. (0-12) 260-32-40.