Unikatowe zdjęcia, dokumenty, mapy i inne pamiątki z okresu powstania warszawskiego można oglądać na wystawie zorganizowanej w siedzibie Związku Powstańców Warszawskich przy ul. Długiej 22. Ekspozycja jest doskonałą lekcją historii oraz świadectwem bohaterstwa powstańców.

Wystawa rozpoczyna się krótką informacją o zrywach wolnościowych Polaków. Przypomniano tam, że szczególną datą w dziejach Warszawy był 1596 r. Wtedy to Zygmunt III Waza przeniósł swą rezydencję z Krakowa do Warszawy. Rozwój miasta był wielokrotnie hamowany przez liczne pożary, epidemie i wojny, po których następowała odbudowa stolicy.

W pierwszej części wystawy obejrzymy zdjęcia, informacje, wycinki z gazet przybliżające przebieg pierwszych lat wojny. Na zdjęciach zobaczymy bombardowaną Warszawę, stawianie barykad, czołgi. Zamieszczono też fragment przemówienia Hitlera na odprawie dowódców Wehrmachtu w Obersalzbergu 22 i 23 sierpnia 1939 r. Hitler mówił wtedy: "Zniszczenie Polski jest na pierwszym planie. Celem naszym jest zniszczenie żywych sił nieprzyjaciela, a nie dotarcie do określonej linii. Dam propagandzie jakiś powód dla uzasadnienia wybuchu wojny, mniejsza o to, czy wiarygodny. Nikt nie będzie pytał później zwycięzcy, czy mówił prawdę, czy nie. Litość wykluczyć z serca. Postępować brutalnie".

Dalsza część ekspozycji poświęcona jest w całości Powstaniu Warszawskiemu. Znajdziemy tam najważniejsze fakty. Trwało 63 dni. Powstańcy opanowali Śródmieście, Stare Miasto, Powiśle, Żoliborz, część Woli, Ochoty i Mokotowa oraz kilka obiektów na Pradze. Zdobyto pewną ilość broni i amunicji. Po trzech dniach inicjatywę przejęli Niemcy. Zmasowanymi siłami czołgów i lotnictwa atakowali pozycje powstańców, dokonywali masowych mordów na mieszkańcach. Miasto płonęło. Wobec wyczerpania amunicji i żywności, 2 października 1944 r. gen.Tadeusz Komorowski, komendant AK, podjął decyzję kapitulacji. Powstańcy poszli do niewoli, ludność cywilną Niemcy deportowali, kierując część do obozów koncentracyjnych i obozów pracy. Opustoszałe miasto zrabowali, zburzyli i spalili, a zabytkową Starówkę zmienili w stos gruzów.

Tragiczne chwile tamtych dni dokumentują na wystawie liczne zdjęcia. Zobaczymy na nich m.in.: walczących powstańców, mieszkańców Warszawy pieczołowicie budujących barykady, egzekucję ludności cywilnej na Woli, zmasakrowane szczątki ojców jezuitów z Rakowieckiej, moment zerwania chorągwi ze swastyką przez jakiegoś bohaterskiego powstańca, zagubione i płaczące dziecko, wyrzutnię butelek zapalających, Żydów uwolnionych przez powstańców z obozu koncentracyjnego "Gęsiówka", zdobycie i wyprowadzenie niemieckich jeńców z gmachu centrali telefonicznej " Pasta", ruiny i zgliszcza większości warszawskich dzielnic. Wiele zdjęć ukazuje także pracę kapelanów powstania. Zobaczymy np. spowiedź łączniczki, pogrzeb powstańca, Mszę św. sprawowaną na prowizorycznym ołtarzu na ulicy. Osobna tablica przedstawia zdjęcia zrobione już po kapitulacji: składanie broni, powstańców w niewoli, umieszczonych w przejściowych obozach, oraz współczesne miejsca pamięci poległych w powstaniu.

Wstrząsające wrażenie robi umieszczony między zdjęciami rozkaz Hitlera z 1 sierpnia 1944 r.: "Każdego mieszkańca należy zabić, nie wolno brać żadnych jeńców, Warszawa ma być zrównana z ziemią i w ten sposób ma być stworzony zastraszający przykład dla całej Europy".

Inne ciekawe eksponaty zgromadzone na wystawie to: opaski powstańcze, odznaczenia nadawane powstańcom, gazety, obwieszczenia i plakaty z tamtych dni, głowica od niemieckiego pancerfausta, lufy i naboje do karabinów, hełm niemiecki używany przez powstańców, a wykopany w ubiegłym roku przy ul. Długiej. Uwagę zwraca także tajna mapa wywiadowcza, przeznaczona dla lotników niemieckich startujących z Okęcia. Mapy te miały ułatwić bombardowanie rozpoznanych miejsc opanowanych przez powstańców. Ciekawie prezentują się miniaturowe repliki czołgów i samolotów niemieckich. Przy każdym modelu podano szczegółowe dane techniczne.

Osobny dział wystawy poświęcony jest działalności Harcerskiej Poczty Polowej. 12-, 16-letni listonosze pełnili swoją służbę wśród spadających bomb, pocisków, w płonącym mieście przedzierali się przez gruzy domów, podwórza, ogrody i tylko sobie znanymi sposobami odnajdywali adresatów. Kanałami utrzymywali łączność pomiędzy odciętymi od siebie dzielnicami miasta. Osiem oddziałów Harcerskiej Poczty Polowej doręczyło podczas powstania ponad 150 tys. przesyłek. Ekspozycja przedstawia zdjęcia z ich pracy, stare listy, znaczki, plakaty oraz mapę rozmieszczenia oddziałów pocztowych.

Na środku sali muzealnej umieszczono ogromną makietę przedstawiającą zniszczone w powstaniu zachodnie obrzeże placu Zamkowego z wylotami ulic: Senatorskiej, Podwale, Ślepej, Piwnej i Świętojańskiej. Była to główna linia obronna kompanii: "Aniela", "Anna" i "Harcerska" z batalionu "Gustaw". Teren odtworzony został na podstawie fotografii wykonanych w czasie powstania oraz po konsultacjach z por. Wiesławem Chrzanowskim, dowódcą 2 plutonu kompanii "Anna". Makietę wykonała młodzież Liceum Ogólnokształcącego im. Batalionu "Zośka".

Muzeum Powstania Warszawskiego czynne jest od poniedziałku do czwartku w godz. 12.00-16.00. Mieści się w salach Związku Powstańców Warszawskich przy ul. Długiej 22. Wstęp wolny.