Pobieranie i przeszczepianie komórek, tkanek i narządów od żywego człowieka reguluje szczegółowo ustawa.
Aby lekarz mógł pobrać komórki, tkanki lub narządy od żywego człowieka, musi spełnić podstawowe w ustawie warunki. Przede wszystkim dawca musi mieć pełną zdolność do czynności prawnych - nie może więc być to osoba ubezwłasnowolniona, choćby częściowo, i osoba niepełnoletnia. Poza tym dawcą może być tylko:
- krewny w linii prostej (dziadkowie, rodzice, dzieci, wnuki);
- osoby przysposobione (czyli adoptowane);
- rodzeństwo i małżonek.
Zgodę na przeszczep dawca musi wyrazić na piśmie z wyraźnym wskazaniem, komu narząd zostanie wszczepiony; zgodę musi wyrazić również biorca.
Prawo dopuszcza możliwość, by dawcą była inna osoba bliska dla biorcy, nie precyzuje jednak, kto nią może być - o tym zdecyduje tylko sąd (nawet nie lekarz) rejonowy właściwy dla miejsca zamieszkania dawcy.
Wniosek do sądu składa osoba, która zdecydowała się przekazać swój narząd; potrzebna jest jeszcze zgoda biorcy i inne dokumenty wymagane przez ustawę.
Zasady przeszczepu szpiku, komórek lub tkanek, które mają właściwości regenerujące, są łagodniejsze. Tu dawcą może być każdy, a biorca nie musi być z góry określony; w przypadku zagrożenia życia biorcy - dawcą może być nawet osoba małoletnia.
Prawo jest zatem tak sformułowane, by uniemożliwić handel ludzkimi narządami. Ale nie tylko handel jest zabroniony - karane jest również rozpowszechnianie informacji o sprzedaży np. nerki.

Kto rozpowszechnia ogłoszenia o odpłatnym zbyciu lub nabyciu (lub o pośredniczeniu w takiej transakcji) tkanek lub narządów w celu ich przeszczepienia, popełnia wykroczenie i podlega karze grzywny do 5 tys. zł.
Bardziej surowe kary spotkają osoby, które w celu uzyskania korzyści majątkowej nabywają lub zbywają cudze komórki, tkanki i narządy, pośredniczą w tym procederze, bądź biorą udział w przeszczepianiu pozyskanych od żywego człowieka lub ze zwłok tkanek, komórek lub narządów. Sformułowanie biorą udział dotyczy więc także lekarzy i grozi im za to 3 lata więzienia. Jeśli jest to działalność, która przynosi stałe dochody, kara jest wyższa - do 10 lat. Pobranie narządów wbrew ustawie można też potraktować jako ciężkie naruszenie czynności ciała i grozi za to kara od roku pozbawienia wolności do 10 lat.
Medycyna dopuszcza również pobranie narządu do przeszczepu z ludzkich zwłok. Problem ten jest również uregulowany w prawie.

Uznaje się, że brak sprzeciwu na pobranie komórek, tkanek czy narządów, który osoba może wyrazić za życia - jest zgodą.
Jest to tzw. zgoda domniemana, która pozwala przyjąć fikcję prawną, że osoba zmarła wyraża zgodę na interwencję medyczną w jej ciało po śmierci. Możemy, oczywiście, nie zgodzić się na to. Prawo do wyrażenia sprzeciwu ma każdy z wyjątkiem małoletnich oraz osób ubezwłasnowolnionych całkowicie i częściowo. W ich imieniu sprzeciw zastępczy składa ich przedstawiciel ustawowy. Pamiętajmy jednak, by sprzeciw złożyć za życia osoby, której on dotyczy, po jej śmierci będzie nieważny.
Prawo wymaga - pod rygorem nieważności - by sprzeciw miał odpowiednią formę. Może nim być:
- wpis w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów na formularzu według wzoru określonego w przepisach;
- oświadczenie pisemne zaopatrzone we własnoręczny podpis;
- oświadczenie ustne złożone w obecności co najmniej dwóch świadków w chwili przyjęcia do szpitala lub w czasie pobytu w szpitalu.
Sprzeciw zastępczy można wyrazić pisemnie, również w chwili przyjęcia osoby małoletniej do szpitala lub w czasie jej pobytu. Pamiętajmy, że sprzeciw można odwołać i trzeba to zrobić na piśmie lub ustnie w obecności co najmniej dwóch świadków. Centralny Rejestr Sprzeciwów prowadzi:

Centrum Organizacyjno-Koordynacyjne ds. Transplantacji
POLTRANSPLANT
ul. Lindleya 4
02-005 Warszawa

Niejaki doktor Wang, który w zeszłym roku uciekł z Chin, zeznał w USA, że (...) koledzy pobierali ze zwłok (skazańców - przyp. E) nerki. Niektórzy spośród tych niedobrowolnych dawców żyli jeszcze w momencie pobierania narządów - doniosła niemiecka gazeta Die Woche z 12 grudnia 2001 r. (przedruk - Forum).