Korytarze humanitarne, powstałe po raz pierwszy przed 6 laty dzięki porozumieniu władz Republiki Włoskiej i organizacji chrześcijańskich, to przykład wsparcia osób uciekających od wojny i ubóstwa. Są programem bezpiecznego i legalnego przesiedlania ludzi do Europy oraz ich włączania w życie społeczne danego kraju przy aktywnym udziale organizacji humanitarnych, samorządów, parafii, rodzin i osób indywidualnych.

Zrodzone we Włoszech z chęci udzielenia pomocy setkom uchodźców, którzy każdego dnia podejmują próbę ucieczki od wojny i ubóstwa, szukając schronienia w krajach ościennych lub w Europie, korytarze humanitarne są szczególnym przykładem wsparcia skierowanego do osób potencjalnie objętych ochroną międzynarodową i znajdujących się w trudnej sytuacji. Stanowią program legalnego przesiedlania ludzi do Europy oraz model ich włączania w życie społeczne, oparty o udział organizacji humanitarnych rozsianych po całym terytorium zaangażowanych krajów.

Korytarze humanitarne są tworzone na mocy ustaleń zawieranych z właściwymi organami administracji publicznej przez działające na rzecz migrantów organizacje obywatelskie. Po raz pierwszy zostały uruchomione na trasie z Libanu do Włoch i obejmowały syryjskich uchodźców uciekających przed wojną domową, która wybuchła w Syrii w 2011 r.

Te pierwsze działania okazały się możliwe dzięki podpisaniu porozumienia z dnia 15 grudnia 2015 r. o nazwie „Otwarcie Korytarzy Humanitarnych”. Zawarły je włoskie ministerstwo spraw zagranicznych, ministerstwo spraw wewnętrznych, Wspólnota Sant`Egidio, Federacja Kościołów Ewangelicznych we Włoszech oraz Kościół Waldensów.

Porozumienie pozwoliło na bezpieczny przyjazd z Libanu 1011 syryjskich uchodźców, których przyjęto w 80 różnych miastach położonych w 18 regionach Włoch. Cała operacja była możliwa dzięki współpracy gęstej sieci stowarzyszeń i nieformalnych grup osób prywatnych, które wsparły program integracji uchodźców w zróżnicowanych lokalnych realiach, postępując zgodnie z modelem „przyjęcia rozproszonego”.

Idea

Korytarze humanitarne są programem pilotażowym, który do tej pory realizowany był i jest głównie we Włoszech, ale objął także w mniejszej skali Francję i Belgię. Dialog w sprawie ich uruchomienia zainicjowany został swego czasu także w Hiszpanii i Niemczech. Dyskusja na temat utworzenia korytarzy humanitarnych rozgorzała także w Polsce w okresie kryzysu migracyjnego w latach 2015-2016, zabrakło jednak woli politycznej do zrealizowania konkretnych rozwiązań.

Wspólnota Sant`Egidio wskazuje, że korytarze humanitarne to rozwiązanie bezpieczne dla wszystkich, ponieważ wydanie wiz humanitarnych poprzedzone jest wszystkimi koniecznymi procedurami kontrolnymi wymaganymi przez włoskie władze. Korytarze są w całości samodzielnie finansowane przez organizacje, które zainicjowały projekt.

Po przyjeździe do Włoch uchodźcy przyjmowani są w ośrodkach i domach na koszt organizacji partnerskich. Uczeni są języka włoskiego, dzieci są zapisywane do szkoły. Rodziny otrzymują pomoc w znalezieniu pracy, po to, żeby wspierać ich integrację w kraju. Od lutego 2016 r. do końca 2019 r. przyjechało już ponad 3700 osób – Syryjczyków uciekających przed wojną i uchodźców z Rogu Afryki.

Organizacje wysyłają na miejsce wolontariuszy, którzy nawiązują bezpośrednie kontakty z uchodźcami w krajach objętych projektem, przygotowują listę potencjalnych beneficjentów i przekazują ją włoskim władzom konsularnym. Konsulat, po kontroli ze strony Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, wydaje wizy humanitarne o ograniczonej ważności terytorialnej, a więc ważne tylko na terenie Włoch. Po legalnym i bezpiecznym przyjeździe do Włoch, uchodźcy mogą złożyć wniosek o azyl.

Cele

Celem korytarzy humanitarnych jest: zapobieganie śmierci emigrantów, którzy próbują dotrzeć do Europy drogą morską; umożliwianie osobom znajdującym się w szczególnie trudnej sytuacji (samotne kobiety, dzieci, chorzy i niepełnosprawni, osoby starsze itp.) uzyskania dostępu do systemu ochrony międzynarodowej poprzez bezpieczny i legalny przyjazd do Europy oraz walka z wyzyskiem przemytników i handlem ludźmi.

W założeniu korytarze humanitarne mogą stać się wypróbowaną w programie pilotażowym dobrą praktyką, która mogłaby zostać powielona na inne rejony Europy, zwłaszcza, że opiera się na europejskich przepisach prawa. Art. 78 Traktatu Lizbońskiego w sprawie funkcjonowania Unii Europejskiej mówi o rozwijaniu przez UE wspólnej polityki w dziedzinie azylu i tymczasowej ochrony, której celem jest "przyznanie odpowiedniego statusu każdemu obywatelowi państwa trzeciego wymagającemu międzynarodowej ochrony".

Państwa-sygnatariusze Traktatu Lizbońskiego zgadzają się m.in. na jednolity status azylu dla obywateli państw trzecich obowiązujący w całej Unii oraz wspólne procedury przyznawania i pozbawiania tegoż azylu. Polityka ta musi być zgodna z konwencją genewską z 28 lipca 1951 r.

Szczegółowe procedury

Podręcznik "Korytarze Humanitarne: procedury wdrażania w celu rozszerzenia na skalę europejską", opracowany w ramach projektu „Humanitarian Corridors" finansowanego z funduszu Azylu, Migracji i Integracji (AMIF) Unii Europejskiej, uściśla, kto może być beneficjentem korytarzy humanitarnych oraz opisuje bardziej szczegółowo procedury związane z funkcjonowaniem tego programu.

Do potencjalnych beneficjentów korytarzy humanitarnych należą te, na które wskazuje w art. 21 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2013/33 z dnia 26 czerwca 2013 r. Są to osoby szczególnej troski, w tym "małoletni, małoletni bez opieki, osoby niepełnosprawne, osoby starsze, kobiety ciężarne, rodzice samotnie wychowujący małoletnie dzieci, ofiary handlu ludźmi, osoby cierpiące na poważne choroby, osoby z zaburzeniami umysłowymi oraz osoby, które zostały poddane torturom, ofiary zgwałcenia lub innych poważnych form przemocy psychicznej, fizycznej lub seksualnej, takie jak ofiary okaleczania żeńskich narządów płciowych".

Struktura korytarzy humanitarnych obejmuje cztery powiązane ze sobą etapy postępowania: działania przedwyjazdowe, uzyskiwanie wizy, bezpieczną podróż oraz działania po przybyciu i wdrażanie programów integracji uchodźców w kraju docelowym Unii Europejskiej.