W niedzielne południe 3 października br. większość uczestników Mszy św. przemaszerowała z kościoła do ośrodka kultury w Jedwabnem, gdzie na prof. Tomasza Strzembosza czekało honorowe miejsce. W wypełnionej szczelnie sali, wobec licznie zgromadzonych przedstawicieli władz, samorządów i instytucji całego regionu, laudację na cześć Profesora wygłosił dr Krzysztof Sychowicz, przedstawiciel IPN. Kiedy Przewodniczący Rady Miasta rozpoczął odczytywanie aktu nadania Profesorowi honorowego obywatelstwa, wszyscy zebrani na stojąco uczcili go gromkimi brawami. Wśród życzeń i kwiatów nie zabrakło i tych harcerskich. Profesor natomiast w swojej wypowiedzi przypomniał nieugięte bohaterstwo miejscowej ludności, które wyrażało się nie tylko w zbrojnym, ale również w cywilnym oporze zbiorowym wobec sowieckiego okupanta. Kiedy w 1939 r. na terenach podbitych Stalin zarządził „głosowanie” za przyjęciem do Związku Sowieckiego, w rejonie nadbiebrzańskim frekwencja była bardzo niska. Całe wsie bojkotowały „demokrację wyzwolicieli”, mimo że za nieobecność na głosowaniu groziły represje ze zsyłką włącznie. Chociaż nie brakowało „cudów nad urną”, w niektórych rejonach okupant został wręcz zmuszony - rzecz niebywała - do powtórzenia głosowania, bo tak niskiej frekwencji nie mógł ukryć sam przed sobą.
Po uroczystości po autograf Profesora ustawiła się długa kolejka osób z jego ostatnią książką: Antysowiecka partyzantka i konspiracja nad Biebrzą X 1939 - VI 1941. Znalazł się w niej wynik analizy licznych relacji mieszkańców tej okolicy. Chłodny aparat naukowy historyka połączony z wiadomościami zebranymi osobiście przez Profesora z dostępnych od niedawna archiwów w Grodnie, Mińsku i Moskwie wydobywa na światło dzienne cichych dotychczas bohaterów września 1939 r. i późniejszej okupacji sowieckiej.
Patrząc na zebrane w ośrodku osoby, uświadamiam sobie, że wielu z nich - moich rówieśników - pamięta grozę towarzyszącą UB-owskim powojennym obławom na partyzantów WiN. To przecież także ich rodzicom zawdzięczamy przeżywaną dzisiaj atmosferę wolności. Tutaj ludzie nigdy się nie poddali. To właśnie prof. Strzembosz i jego współpracownicy wprowadzili do naszej powszechnej świadomości niezwykłość ludzi tego obszaru. Jedwabne podziękowało Profesorowi pierwsze. Ufam, że na tym się nie skończy. Za swoje pionierskie wieloletnie badania Profesor zasłużył na miano co najmniej Honorowego Podlasiaka.

Książkę można zakupić w Wydawnictwie Neriton, Rynek Starego Miasta 29/31, p. 33, 00-272 Warszawa, tel. (0-22) 831-02-61 w. 26.