W ubiegłym tygodniu nasze rozważania poświęciliśmy problemowi pracy kobiet w ciąży, a zatem jakiej podlegają ochronie i w związku z tym - do czego jest zobowiązany pracodawca, jeśli jego pracownica jest w odmiennym stanie. Generalnie stosunek pracy kobiet w ciąży podlega szczególnej ochronie. Owa szczególność polega - jak zauważyliśmy - również na tym, że prawo chroni kobietę nawet wtedy, gdy to ona wypowie umowę o pracę lub wyrazi zgodę na jej rozwiązanie, nie wiedząc, że jest w ciąży. Może wówczas wycofać się ze swego oświadczenia woli (jest nim wypowiedzenie umowy lub zgoda na jej rozwiązanie), bowiem - jak mówi prawo - działała pod wpływem błędu. W tej sytuacji rodzi się pytanie: Czy osoba składająca dane oświadczenie woli złożyłaby je, gdyby miała dokładne rozeznanie rzeczywistości? Oświadczeniem woli złożonym pod wpływem błędu zajmuje się kodeks cywilny - art. 82-88, ale nie tylko, bo mamy również w tej materii bogate orzecznictwo. Oczywiście, w polskim prawie nie obowiązuje zasada precedensu (jak w systemach prawa common law, gdzie reguły kształtowały się w oparciu o konkretne wyroki sądów przez całe stulecia), ale orzeczenie Sądu Najwyższego w danej sprawie jest wskazówką dla sądów, jak problem potraktować. I tak wyrok SN z 19 marca 2002 r. (I PKN 156/01) mówi, iż: „Błąd pracownicy, która złożyła pracodawcy ofertę rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron, nie wiedząc, że jest w ciąży, polega na wadliwym powzięciu woli (mylnym wyobrażeniu o istniejącym stanie rzeczy). Pracownica, która nie wiedząc, że jest w ciąży, złożyła oświadczenie woli zmierzające do rozwiązania umowy o pracę, może się uchylić od skutków tego oświadczenia - niezależnie od tego, czy błąd został wywołany przez pracodawcę, czy wiedział on o błędzie lub mógł go z łatwością zauważyć. Pracownicy, która uchyliła się od skutków oferty rozwiązania umowy o pracę na mocy porozumienia stron złożonej pod wpływem błędu, przysługuje wynagrodzenie za pracę na podstawie art. 81 kp. 4. Oświadczenie pracownicy o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli zmierzającego do rozwiązania umowy o pracę złożonego pod wpływem błędu powinno być złożone pracodawcy w terminie przewidzianym do zgłoszenia gotowości podjęcia pracy po przywróceniu do niej, licząc od chwili wykrycia błędu”. A oto drugie orzeczenie SN, wcześniejsze, bo z 29 marca 2001 r. (I PKN 330/00): „Pracownica, która początkowo nie kwestionowała wypowiedzenia jej umowy o pracę, może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną, gdy po dokonaniu wypowiedzenia okazało się, że jest w ciąży, lub gdy w okresie wypowiedzenia zaszła w ciążę”.
Jak zauważyliśmy w artykule w ubiegłym tygodniu, pracodawca jest zobowiązany chronić zdrowie i życie pracownic będących w ciąży. Ma obowiązek odpowiednio dopasować warunki pracy, ograniczyć czas pracy lub przenieść pracownicę do innej pracy, a jeśli nie jest to możliwe, zwolnić ją z obowiązku świadczenia pracy, gdy przedstawi zaświadczenie lekarskie stwierdzające przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania dotychczasowej pracy. Zaświadczenie lekarskie nie jest konieczne, gdy praca, którą wykonuje, jest wzbroniona kobietom w ciąży i w okresie karmienia. Pełny wykaz prac wzbronionych z określeniem ich rodzajów zawiera załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 10 września 1996 r. - w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet - Dziennik Ustaw nr 114, poz. 545 z późniejszymi zmianami. Zakaz zatrudniania kobiet przy tych pracach ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem niechęć kobiety do zmiany stanowiska pracy nie ma tu znaczenia.
Do prac zakazanych należą te, gdzie konieczne jest podnoszenie ciężarów, przewożenie ciężarów; gdzie pracę wykonuje się w pozycji wymuszonej, w pozycji stojącej ponad 3 godziny łącznie, w mikroklimacie zimnym, gorącym lub zmiennym, w hałasie i w drganiach, w polu elektromagnetycznym (a zatem przy obsłudze monitorów ekranowych powyżej 4 godzin na dobę). Do prac wzbronionych należą również prace na wysokości (poza stałymi galeriami, pomostami posiadającymi stałe zabezpieczenie przed upadkiem) oraz prace w wykopach i zbiornikach otwartych, prace nurków oraz wszystkie prace w warunkach podwyższonego lub obniżonego ciśnienia; prace w kontakcie ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi (np. stwarzającymi ryzyko zakażenia wirusem) i chemicznymi. Pracami wzbronionymi są również te, które mogą spowodować uraz psychiczny.
Pracodawca w regulaminie pracy może, oczywiście, rozszerzyć wykaz prac wzbronionych kobietom w ciąży i w okresie karmienia o inne prace niewymienione w załączniku do rozporządzenia, a wykonywane u niego, jeżeli charakter tych prac może uzasadniać przypuszczenie co do ich negatywnego wpływu na zdrowie.
Pamiętajmy, że przeniesienie do innej pracy z uwagi na odmienny stan pracownicy może wiązać się z niższym wynagrodzeniem, które obowiązuje na danym stanowisku pracy. Nie oznacza to jednak, że generalnie wynagrodzenie pracownicy w ciąży ulega obniżeniu - w takiej sytuacji pracodawca musi wypłacić jej dodatek wyrównawczy, który jest różnicą między wynagrodzeniem pobieranym przed przeniesieniem a obowiązującym na nowym stanowisku pracy.

(E)