Milenium 2000 roku i 55 rocznica przesiedlenia ludności polskiej z Wołynia (diecezja łucka) stały się niezwykłą okazją do modlitewnego spotkania Wołynian - byłych mieszkańców ziemi lubomelskiej. Spotkanie to odbyło się 14 maja w Pławanicach (parafia Kamień) k. Chełma.

Ten szczególny dzień zjazdu wyznaczył odpust ku czci św. Izydora, którego obraz czczony jest w kościele filialnym w Pławanicach. Przywieźli go repatrianci z Rymacz wraz z całym wystrojem kościoła. Od początku otaczali kultem, gromadzili się, by w ten sposób nie zatracić pamięci o wołyńskiej ojczyźnie. Jej historia jest niezwykła. W 1392 roku król Władysław Jagiełło na zamku w Lubomlu podpisał prawa miejskie dla Chełma. W 1412 roku ufundował kościół pw. Przenajświętszej Trójcy "na wieczne czasy"; w 1417 roku król Jagiełło nieopodal miasteczka założył dwie polskie kolonie Rymacze i Jagodzin. Ludność z tych wsi, które przez ponad pięć wieków promieniowały polską i chrześcijańską kulturą, przesiedlona po 1945 roku rozproszyła się po całej Polsce i świecie. Jednak znacząca część Wołynian zamieszkuje dziś ziemię chełmską. Od 10 lat ci mieszkańcy pielgrzymują w drugą niedzielę maja na Wołyń, na rymacki odpust. Pielęgnują cmentarz w Rymaczach, odwiedzają zniszczony cmentarz w Lubomlu, gdzie tylko nieliczne rozbite krzyże i cenne piaskowce przypominają polski kurhan. Stamtąd, jak i z wielu innych cmentarzy, rozebrano kaplice, cenne nagrobki wywieziono na prawosławne cmentarze, cześć z nich służyła do budowy dróg lub obór w kołchozach, resztę pobito i zdewastowano. Liczy się wzgórek i ziemią, gdzie drzemią prochy praojców. Źdźbło barwinku, pożółkła fotografia na tle krzewów róży stają się niemalże relikwią.

W tym roku 13 maja pielgrzymi udali się do Rymacz. W kościele, gdzie wali się strop (wcześniej był tam młyn i magazyn) odprawiona została suma oraz przeszła procesja. Na te uroczystości zjechali się Wołyniacy z Nadbuża i z innych zakątków Polski. Pielgrzymowali do "swojego sanktuarium". Szczególnie młodzi, przyjeżdżający pierwszy raz, byli niezwykle wzruszeni, mówili, że tam można "nauczyć się" Boga i Ojczyzny. W odremontowanej, chociaż zasolonej świątyni w Lubomlu była majówka. Tutaj w 1995 roku wróciła kopia obrazu Matki Boskiej Lubomelskiej, której oryginał znajduje się w Polichnie k. Kraśnika. Tam bowiem po wojnie trafił lubomelski dziekan ks. Stefan Jastrzębski, zabierając ze sobą skarb - obraz z Lubomla. Panorama starego miasta zupełnie zmieniona; otoczenie świątyni też nie to - zniknął starodrzew, plac zamieniono w ogrody, wokół pełno komórek i chlewików. Bieda i smutek. To nic - jest jednak Lubomelska Matka, z którą wszystkie lubomelskie rody są zżyte. Tutaj historia życia naszych przodków. Na naszym pielgrzymim szlaku jeszcze Włodzimierz i fara św. Anny. To jakby obowiązek wstąpić tutaj z modlitwą. Byliśmy.

Niedzielne przedpołudnie 14 maja. W Pławanicach zgromadzili się uczestnicy sesji o diecezji łuckiej i historii obrazu z Lubomla, mającego swoje związki z Loreto. Z zadziwieniem obserwowaliśmy udział młodzieży i jej zainteresowanie historią. Plac przyszkolny z polowym ołtarzem w południe wypełnił się wielopokoleniowym skupiskiem ludzi. Wzruszająca suma odpustowa prowadzona przez ks. Andrzeja Puzona z Hrubieszowa wraz z oprawą muzyczną zespołu "Lechici". Wokół ołtarza zgromadziło się ok. 1000 osób w strojach ludowych Nadbuża - to zespoły ludowe z Okop, Zanowinia, Stanisławowa, Uhruska, Sielca, których repertuar to w większości pieśni z Wołynia. Obok ołtarza postawiony korowaj - jak na wielkie gody, jak na czas wesela. Po modlitewnym skupieniu kilkugodzinny koncert, prezentacja ocalonego dziedzictwa kultury, przewiezionego z wołyńskiego zakątka. I wielkie wspomnienia w odnajdywaniu sąsiadów, krewnych, znajomych, jak w dawnej pieśni " zakowała zozuleńska w wiszniowym sadeczku, dobrze było Rymczanom w rodzinnym kąteczku". Zjazdowi towarzyszył kiermasz kresowych wydawnictw, dwie wystawy etnograficzne, które zorganizowali mieszkańcy Pławanic i przywieziona z Chełma wystawa "Kościoły Wołynia". Odpustową majówkę ma uwiecznić zeszyt historyczny, przygotowywany przez Towarzystwa Kresowe i Nadbużańskie Towarzystwo Kultury.

Najstarsi uczestnicy zjazdu dziękują parafii Kamień jak również pracownikom Urzędu Gminy w Kamieniu za zaangażowanie, wszelką pomoc i stworzenie niepowtarzalnej, kresowej atmosfery.