Chciałbym widzieć miny pracownic Biblioteki Publicznej w Łomży, gdy wieczorem wyjątkowo opuszczały swój zakład pracy. Głębokie uczucie ulgi po skończonych obowiązkach służbowych w jednej chwili musiało się zamienić w bezbrzeżne zaskoczenie. Oto ni z tego, ni z owego podjeżdża samochód ochroniarzy, którzy wyskakując z auta, wypytują panie, co też tutaj robią o tej porze.

Wystawa w Galerii Sztuki Współczesnej w Łomży tym razem wymaga szczególnej ochrony. Przywiezione z Muzeum Okręgowego w Suwałkach obrazy są bez przerwy monitorowane przez wyspecjalizowane przedsiębiorstwo, którego nazwę można i warto podać, ponieważ firma "Purzeczko" jest głównym sponsorem wystawy. W istocie, bez ich monitoringu ekspozycja nie byłaby możliwa. Pamiętamy niedawną aferę z obrazem Moneta z Poznańskiego Muzeum Narodowego. Płótna już nie ma, bo placówki nie stać było ani na odpowiednie zabezpieczenia, ani na ubezpieczenie. Dzisiaj nikt już się chyba nie odważy na pokazywanie obrazów o milionowych wartościach, licząc tylko na czujny wzrok muzealnych przewodników.

Zapewne żaden z suwalskich obrazów nie ma zbliżonej choćby wartości do Monetowskiego arcydzieła, jednak na naszym polskim rynku jest to malarstwo w kilku co najmniej wypadkach najwyższej próby. Suwałki są rodzinnym miastem Alfreda Wierusza-Kowalskiego, przeto nie dziwi, że wyłącznie tej postaci została poświęcona cała jedna sala galerii. W większości oglądamy szkice i wprawki artysty, które w oczach autora były zapewne bezwartościowe. Przewalały się sto lat temu z kąta w kąt monachijskiej pracowni. Chociaż niekoniecznie, może były pieczołowicie zbierane przez "fanów" artysty? Malarz bowiem, wbrew obiegowej opinii o tej profesji, podobno niewdzięcznej, bardzo szybko zyskał wręcz międzynarodową sławę. Przez jego atelier w Monachium, gdzie każdy szanujący się polski artysta musiał w swoim czasie studiować, przewijało się mnóstwo potencjalnych lub aktualnych kupców, oddanych wielbicieli i... zazdrosnych kolegów. To może ich żółć właśnie sprawiła, że o Wieruszu-Kowalskim jakby zapomniano. W podręcznikach historii sztuki chyba tylko z obowiązku się o nim wspomina, a znacznie wyżej stawiając innych "monachijczyków", jak choćby Brandta lub Chełomońskiego. Nie od dzisiaj jednak wiadomo, że poglądy ekspertów rzadko się pokrywają z powszechną na dany temat opinią, także dzisiaj. A Wierusz-Kowalski niezmiennie należy wciąż do najdroższych polskich malarzy. Wystarczy rzucić okiem na Jeźdźca wschodniego na koniu - komentarze są zbyteczne.

Ale jeśli ktoś ma gust nieco inny, a podobny do spojrzenia podręcznikowych ekspertów, to nie ma sprawy. Niech zajrzy do drugiej sali i rzuci okiem na portrety Jacka Malczewskiego, Teodora Axentowicza albo na pejzaże Leona Wyczókowskiego. I niech zrobi to szybko, bo już 20 listopada wystawa Mistrzowie i ich uczniowie przejdzie do historii naszego miasta.