Andrzej Tarwid: - Jaka jest specyfika warszawskich parafii rzymskokatolickich?

Prof. Elżbieta Firlit: - Jest ona związana ze swoistym kontekstem społeczno-kulturowym, w jakim te parafie działają. To kontekst stołecznego miasta, które zajmuje szczególne miejsce na mapie politycznej, społecznej, kulturowej, naukowej, gospodarczej tak Polski, jak i Europy. Społeczna struktura mieszkańców Warszawy, wielkie rozwarstwienie, bardzo szybkie tempo życia i pracy, duża mobilność, a równocześnie anonimowość stawiają przed warszawskimi parafiami duże i często trudne wymagania duszpasterskie i organizacyjne.

- W artykule „Zróżnicowanie więzi parafialnej w Archidiecezji Warszawskiej” pisze Pani: „..można powiedzieć, że ludność archidiecezji warszawskiej jest prawie idealnie podzielona w zakresie emocjonalnego związku z parafią na trzy równe części - silnie związanych, słabo związanych oraz zupełnie niezwiązanych z parafią...”. Z czego wynika taki podział i co jest jego przyczyną?

- Rzeczywiście, taki wynik przyniosły badania zrealizowane przez Ośrodek Sondaży Społecznych OPINIA w 2006 r. na reprezentatywnej próbie mieszkańców archidiecezji warszawskiej. Najniższy wskaźnik autoidentyfikacji ludności świeckiej z parafią występuje w archidiecezji warszawskiej. Mamy tu również relatywnie najwięcej osób, które w ogóle nie czują się związane z parafią. Przyczyna wydaje się tkwić w czynnikach środowiskowych. Wysoki stopień urbanizacji, bogata infrastruktura kulturalna, pluralizm wartości i postaw, duże indywidualne możliwości wyboru różnych stylów życia i grup odniesienia oraz generalnie duża mobilność społeczna - to niektóre cechy sprzyjające tworzeniu się innego rodzaju więzi społecznych niż te charakterystyczne dla parafii terytorialnych. W odniesieniu do parafii stołecznych należy zwrócić też uwagę na rozbieżność między parafią przynależności administracyjnej a parafią (lub kościołem) z wyboru.

- Jakie cechy sprzyjają autoidentyfikacji z parafią?

- Głęboka wiara i systematyczne praktyki religijne, a także wiek, sytuacja materialna - zdecydowanie częściej o silnej identyfikacji z parafią mówią ludzie biedni niż bogaci, wykształcenie - silna identyfikacja z parafią występuje relatywnie najczęściej wśród osób z wykształceniem podstawowym, a najrzadziej u osób z wykształceniem pomaturalnym. Ważnym czynnikiem jest również miejsce zamieszkania, najczęściej silna identyfikacja z parafią ma miejsce na wsi.

- „Parafianie wiejscy w archidiecezji warszawskiej są znacznie bardziej proparafialni niż ich odpowiednicy z podwarszawskich miast oraz z Warszawy”. Z czego wynika ta różnica?

- W świadomości większości mieszkańców wsi parafia jest instytucją ważną zarówno w wymiarze religijnym, jak i społecznym, jest integralnie związana z małą ojczyzną.

- Dlaczego większość ludzi świeckich nie jest zainteresowana partycypacją w strukturach i decyzjach parafialnych?

- „Oczywistością” kulturową w polskim kontekście jest dominująca i czynna rola duchownych w parafii przy zachowaniu bierności świeckich. Przeświadczenie o słuszności takiej sytuacji występuje zarówno u większości księży, jak i świeckich. Przyczyny takiego stanu rzeczy można wyjaśniać odwołując się do mechanizmów socjalizacji, procesu uczenia się ról społecznych, kontekstu społeczno-kulturowego, zaszłości historycznych. W przeprowadzonych badaniach zagadnienie partycypacji osób świeckich w decyzjach dotyczących parafii jako wspólnoty wiernych zostało zaledwie zasygnalizowane przez dwa pytania. Interesujący jest relatywnie wysoki odsetek - 25,7% mieszkańców archidiecezji warszawskiej, którzy chcieliby mieć wpływ na życie swoich parafii. Powiedziałabym, że problemem nie jest to, że 54,6% (łącznie: „raczej nie” i „zdecydowanie nie”) archidiecezjan warszawskich nie zamierza włączyć się w sprawy parafialne, lecz właściwe spożytkowanie i rozwijanie kapitału społecznego związanego z ź ogółu mieszkańców archidiecezji, którzy chcą się angażować w życie i działalność parafii.