W IX wieku w Tesalonikach (dzisiejsze Saloniki w Grecji) przyszli na świat Konstanty, znany dziś jako Cyryl, i Metody, bracia ogłoszeni w 1980 r. Patronami Europy, zwani też apostołami Słowian.

Tradycja nie pozostawiła przekazów na temat dzieciństwa świętych, poza tym, że prawdopodobnie ich matka była Słowianką. Wiemy natomiast, iż w 860 r. cesarz bizantyjski, prawdopodobnie ze względu na doskonałą znajomość przez Metodego języka Słowian, posłał braci nad Morze Czarne z zadaniem niesienia Ewangelii Słowianom. Dwa lata później Konstanty i Metody podjęli kilkuletnią pracę misyjną na Morawach, gdzie poczynili starania wprowadzenia języka słowiańskiego do liturgii. W tym celu Konstanty opracował odrębny alfabet – głagolicę – oparty na kursywie greckiej i w pewnym stopniu na alfabecie arabskim. Przetłumaczył także na język starosłowiański Ewangelie, Listy Apostolskie, mszał i psałterz. Metody natomiast stał się autorem przekładu na starosłowiański żywotów ojców Kościoła. On także założył szkołę tłumaczy, która w 883 r. przetłumaczyła niemalże całą Biblię – to właśnie z tego powodu uważa się go dziś za ojca literatury słowiańskiej.

Gdy po kilku latach pracy misyjnej na Morawach bracia udali się do Rzymu, w celu spotkania z papieżem Hadrianem II, Konstanty zachorował i zmarł 14 lutego 869 r., na łożu śmierci – jak przekazuje tradycja – przyjmując imię Cyryl. Pochowany został w rzymskim kościele św. Klemensa przy Via San Giovanni in Laterano. Tam też oglądać można najstarsze przedstawienia świętych Cyryla i Metodego, powstałe w IX wieku, tuż po śmierci braci. Drugiego z braci, Metodego, papież Hadrian II mianował arcybiskupem Panonii – obszaru dzisiejszej wschodniej Austrii, zachodnich Węgier oraz Moraw. Uwięzionego na dwa lata przez arcybiskupa Salzburga, który te ziemie uważał za własny teren misyjny, uwolnił papież Jan VIII, zatwierdzając go na urzędzie arcybiskupa i zezwalając z pewnymi warunkami na używanie języka słowiańskiego w liturgii. Metody zmarł 6 kwietnia 885 r. Miejsce jego śmierci nie jest do dziś znane.

W IX wieku, do położonego na północ od Salonik Ochrydu, należącego wówczas do państwa bułgarskiego a dziś do Macedonii, dotarli wypędzeni z Moraw uczniowie Cyryla i Metodego – św. Naum i św. Kliment (Klemens). Misjonarze założyli tu klasztory i szkoły, propagując kulturę słowiańską. Właśnie w Ochrydzie, Kliment m.in. usystematyzował oparty na głagolicy nowy alfabet, który w hołdzie swemu nauczycielowi nazwał cyrylicą. Macedońscy, i nie tylko, wyznawcy prawosławia otaczają świętych Nauma i Klimenta niezwykłą czcią (np. imię św. Klimenta Ochrydzkiego noszą dziś uniwersytety w macedońskiej Bitoli i w stolicy Bułgarii, Sofii), ale też nie zapominają o ich wielkich poprzednikach i nauczycielach – świętych Cyrylu i Metodym. W przepięknym Ochrydzie, w pobliżu pomnika św. Klimenta, patrona miasta, odnaleźć można również pomnik przedstawiający postaci św. Cyryla i św. Metodego z księgą Biblii zapisaną głagolicą.