Lubię stare cmentarze, z sędziwymi nagrobkami, na których przysiadły zasmucone anioły. Z przekrzywionymi krzyżami i napisami, które ściera powoli czas. Bywa, że zatrzyma mój wzrok cytat ze starej poezji, albo jakieś łacińskie motto, czy prośba o modlitwę. Czasem zdarza się poszarzałe zdjęcie czyjejś twarzy w niemodnej już dziś sukni czy mundurze. Nowe cmentarze nie mają już tego klimatu zadumy nad przemijaniem tego świata i nas samych. Jak cytat z kamiennej płyty: „Kim jesteś ja byłem. Kim jestem, ty będziesz”.

Co roku zapalam znicze na nagrobkach zasłanych tylko zwiędłymi liśćmi. Na takich, których nikt już nie odwiedza. Płomień lampki i krótkie „Wieczne odpoczywanie”, a na koniec datek do puszek kwestujących. Bo nieobce jest mi pragnienie ocalenia od zniszczenia i zagłady pięknych starych nagrobków. Jestem wdzięczna ludziom, którzy swój czas i energię oddają ratowaniu tych, czasem prawdziwych dzieł sztuki kamieniarskiej. Jestem wdzięczna za ich starania, bo sama nie mam czasu, a tym bardziej możliwości, by ocalać historię zaklętą w naszych nekropoliach.

Kamienie i ludzie

Ludzie, którym należy się nasza wdzięczność, to choćby członkowie Społecznego Komitetu Odnowy Cmentarza Katedralnego w Sandomierzu, w skrócie SKOCK. Prezesem Stowarzyszenia jest Janusz Sobolewski, a w skład zarządu wchodzą: Wojciech Czerwiec, Waldemar Białousz, Tadeusz Frańczak oraz ks. Jerzy Dąbek. Czym zajmuje się Stowarzyszenie? Najkrócej rzecz ujmując – odnawianiem najcenniejszych sandomierskich grobowców. Fundusze na te kosztowne prace – kosztowne, bo zlecane profesjonalnym firmom – uzyskuje się z corocznych listopadowych kwest. Kwesta w 2013 r. przyniosła wynik ponad 16 tys. zł. (średni wynik kwest z ostatnich 5 lat to kwota ponad 15 tys. zł). Niebagatelne znaczenie ma też wsparcie od rozmaitych instytucji. Np. w bieżącym roku SKOCK otrzymał dotację z Urzędu Miasta, od Rady Izby Notarialnej w Krakowie i od Zarządu Oddziału PTTK.

– Wszystkim darczyńcom, wolontariuszom, współorganizatorom kwesty składamy serdeczne podziękowania. Zachęcamy do podjęcia podobnego trudu w bieżącym roku, efekty tegorocznej zbiórki wpłyną na zakres prac w 2015 r. – wyjaśnia Prezes SKOCK.

Efekty działań

Janusz Sobolewski wyjaśnia, że w roku 2014, SKOCK za zgodą Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków postanowił odrestaurować 3 zabytkowe pomniki na cmentarzu katedralnym – nagrobek rodziny Bodulskich, nagrobek rejenta Zdzisława Dembskiego i nagrobek rodzinny Targowskich/Lewkowiczów. Wszystkie te XIX-wieczne obiekty o dużych walorach artystycznych, znajdujące się w sektorze III Cmentarza Katedralnego, były w złym stanie technicznym i wymagały niezwłocznego podjęcia prac konserwatorskich. Przeprowadziła je firma Andrzeja Zdyry z Zawoi. Efekt tych prac został później bardzo wysoko oceniony przez członków komisji ds. odbioru. Stowarzyszenie powierzyło tej samej firmie kompleksowy serwis 22 obiektów zabytkowych, odrestaurowanych w poprzednich latach oraz posadowienie piaskowcowej plinty na Cmentarzu św. Pawła (pod żeliwny nagrobek Konstantego Burzyńskiego, który w przyszłym roku powróci na cmentarz). Dzięki działalności SKOCK w latach 2009-14 zostało uratowanych 14 nagrobków oraz odnowiona brama główna Cmentarza Katedralnego, wykonano alejkę z kostki i objęto serwisem ponad 50 nagrobków.

– To hojność i zaangażowanie Szanownych Państwa, odwiedzających sandomierskie nekropolie, pozwoliła na tak szeroki zakres prac i wysoką ocenę pracy SKOCK w ubiegłej kadencji. Mamy nadzieję, że ta tendencja zostanie utrzymana w najbliższych latach. Wiele jeszcze zostało do zrobienia. – akcentuje Janusz Sobolewski.

Pamięć i modlitwa

Przychodzimy na cmentarze po pamięć. Żeby pamiętać o człowieku i o modlitwie. A raczej o modlitwie za duszę człowieka. Bo tylko to realnie możemy mu ofiarować. Okazałe wieńce i wiązanki ze świeżych kwiatów, nawet światło zniczy – to dary, które docenią jedynie żyjący. Modlitwa przechodzi na drugą stronę, ma moc przynoszenia dobra w rejony dla nas, żyjących, niedostępne. Uświadomienie sobie tego faktu jest teraz najważniejsze.