Warszawa zawsze życzliwie przyjmowała wyznawców różnych religii. Niektórzy są obecni w stolicy niemal od początku jej istnienia, inne pojawiły się całkiem niedawno.

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny

Wyznawcy prawosławia żyją w Warszawie niemal od początku jej historii. Pierwszą cerkiew wybudowali kupcy greccy przy dzisiejszej ulicy Świętojerskiej. Najwięcej świątyń prawosławnych w Warszawie było w wieku XIX i na początku XX. Po I wojnie światowej część świątyń zburzono. Cerkiew na Podwalu uległa zniszczeniu podczas powstania warszawskiego. Po wojnie pozostała tylko katedra praska, przy której rezyduje Metropolita, zwierzchnik całego prawosławnego Kościoła w Polsce i cerkiew na Woli z przyległym do niej zabytkowym cmentarzem.

Liczba prawosławnych w Warszawie sięga około 20 tys. Przy cerkwiach działają Bractwa, które mają wielowiekową tradycję. Jedno z najdłużej działających nosi imię św. Grzegorza Peradze - duchownego gruzińskiego, profesora Uniwersytetu Warszawskiego, który zginął w Oświęcimiu.

Zdaniem ks. Henryka Paprockiego Warszawa była dla prawosławnych prawie zawsze miastem tolerancyjnym i gościnnym poza skomplikowanymi relacjami w latach międzywojennych.

- W Polsce - mówi ks. Paprocki - ostatni rok pod względem działań ekumenicznych został dobrze wykorzystany. Podpisano dokument uznający ważność sakramentu chrztu w Kościołach członkowskich Polskiej Rady Ekumenicznej i Kościele katolickim. Uważam to za wielkie wydarzenie, początek jedności sakramentalnej. Po raz pierwszy w czasie Bożego Narodzenia wszystkie Kościoły wzięły udział w charytatywnej akcji sprzedawania świec. Wiem, że w Kościele prawosławnym i luterańskim ta akcja odniosła wielki sukces, bo wszystkie świece zostały sprzedane - mówi ks. Paprocki.

Kościół Ewangelicko-Metodystyczny

Przeniósł się na grunt polski z USA w 1920 r. za sprawą charytatywnych grup metodystów. Był odpowiedzią na apel Paderewskiego o pomoc dla odradzającej się po latach niepodległości Polski. Pierwsze ośrodki metodystyczne powstały w Warszawie i we Lwowie. Zbór metodystów funkcjonuje od początku na warszawskim Mokotowie. Ma 320 członków. Poza typowo duszpasterską pracą prowadzi szkołę języka angielskiego. Dawniej przy zborze funkcjonowała Wyższa Szkoła Biblijna, która przekształciła się w Wyższe Seminarium Teologiczne im. Jana Łaskiego. Tu kształcą się przyszli duchowni metodystyczni. Zbór warszawski należy do największych zborów w kościele metodystycznym w Polsce. Mieści się tutaj siedziba zwierzchnika. Wydawany jest też miesięcznik - Pielgrzym Polski, który jest organem prasowym Rady Kościoła.

- Warszawa jest środowiskiem tolerancyjnym - mówi ks. Zbigniew Kamiński, pastor parafii Dobrego Pasterza w Warszawie. - Świadczy o tym m.in. duża liczba kościołów różnych wyznań. Poza tym sporo duchownych rzymskokatolickich zaangażowanych jest w dialog ekumeniczny, co powoduje, że ludzie mają większą świadomość, czym są inne Kościoły i wspólnoty. Nie stanowią one jedynie kolorytu na scenie eklezjalnej, ale są też pełnoprawnymi wspólnotami wyznaniowymi. Dużą zasługę odegrały w tym względzie seminaria i uczelnie katolickie, które przygotowują studentów swoich szkół w sposób otwarty na ruch ekumeniczny - wyznaje ks. Kamiński.

Metodyści twierdzą, że Rok Jubileuszowy zaowocował inicjatywami dialogu między Kościołami. Za duży postęp uznają prace nad ekumenicznym przekładem Pisma Świętego, pod auspicjami Towarzystwa Biblijnego w Polsce. Było wiele pozytywnych działań na płaszczyźnie lokalnej. - Brałem udział w Roratach w kościele św. Józefa na Woli - mówi ks. Kamiński. W Metropolitarnym Seminarium Duchownym były wykłady z doktryny metodystycznej.

Kościół Chrześcijan Baptystów

Pierwszy zbór polski powstał w Warszawie na Woli w 1875 r. Pozostałe trzy w latach 90. Drugi z nich wyodrębnił się spośród wiernych pierwszego zboru na Pradze w 1994 r. Następne zorganizowały się jako samodzielne na Żoliborzu i w Radości. Ponadto istnieją na Ursynowie zbory: anglojęzyczny z amerykańskim pastorem oraz rosyjskojęzyczny, gdzie członkami są osoby z krajów byłego ZSRR. Powstaje także zbór prezbiteriańsko-koreański. Pierwszy zbór dysponujący najlepszymi warunkami lokalowymi, organizuje różne formy pracy wśród dzieci również spoza wspólnoty. Zbory prowadziły np. kursy języka angielskiego.

- Myślę że warszawscy katolicy są tolerancyjni - mówi ks. Włodzimierz Tasak, redaktor naczelny Słowa Prawdy, były pastor II zboru - nie słyszałem tu o incydentach na tle wyznaniowym. Co roku w zborze odbywa się w ramach Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan nabożeństwo ekumeniczne. Oprócz tego utrzymywane są kontakty w ramach Polskiej Rady Ekumenicznej z duchownymi innych Kościołów w Warszawie.

Kościół Zielonoświątkowy

Wspólnota powstała w 1947 r. zainicjowana przeżyciem religijnego nawrócenia pewnej rodziny w Bukowie pod Warszawą. Wokół tejże rodziny zaczęła powstawać grupka współwyznawców. Początkowo wspólnota była rozproszona w różnych zborach w Warszawie. Od 1953 r. przynależała do Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego. Nabożeństwa odbywały się też w Bukowie. W 1974 r. siedziba Kościoła została przeniesiona do Henrykowa, wspólnota otrzymała nazwę III zboru w Warszawie. Przez pewien okres czasu spotykała się w kościele ewangelicko-reformowanym ze względu na większe zapotrzebowanie lokalowe. Następnie przeniosła się do kaplicy ewangelicznej chrześcijan przy ul. Zagórnej. W 1985 r. rozpoczęła się budowa kaplicy przy ul. Siennej. Trzy lata później nastąpiło rozwiązanie Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego. Wtedy zielonoświątkowcy znowu się usamodzielnili tak jak przed rokiem 1953. Przy ul. Siennej powstała siedziba miejscowej wspólnoty warszawskiej oraz Kościoła w Polsce. Warszawska wspólnota skupia 370 zdeklarowanych członków.

Zbór prowadzi misję więzienną. Kilku jego członków odwiedza więzienia w Warszawie. Ponadto zorganizował klub dla dzieci z rodzin zaniedbanych, również spoza wspólnoty.

- Z nietolerancją spotkałem się tylko w prasie, kiedy nazywano nas sektą - mówi pastor zboru Edward Czajko. - Na takie wypowiedzi reaguję jako rzecznik Kościoła. Nie wyszło to jednak ze strony duchowieństwa katolickiego, może raczej ze strony ludzi nie zawsze zorientowanych w sytuacji. W Warszawie nie doświadczamy przejawów nietolerancji. Uważam jednak, podobnie jak i przedstawiciele innych związków wyznaniowych, że powinniśmy być bardziej zauważani w telewizji. Nie jest to jednak zarzut pod adresem hierarchii katolickiej.

Kościół Ewangelicko-Reformowany (kalwini)

Istnieje w Warszawie od roku 1776, skupia około 600 wyznawców. - Działania ekumeniczne podejmowane w Roku Jubileuszowym ograniczały się do Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan - mówi dr Joanna Mizgała, przedstawicielka wspólnoty. - Jest to coroczna impreza, która angażuje różne wspólnoty. Poza tym nie odczuliśmy szczególnych działań ekumenicznych podejmowanych w ostatnim roku. Jesteśmy w

dobrych stosunkach z osobami z Kościoła katolickiego, z którymi pozostajemy w kontakcie.

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego

Początki zboru w Warszawie sięgają roku 1900 i wiążą się z działalnością misjonarską pastora Hermana Smitza z Wielkopolski. W stolicy istnieją obecnie trzy zbory skupiające ok. 800-1000 wiernych: centralny przy ul. Foksal, dwa pozostałe na Żoliborzu i Ursynowie. Adwentyści prowadzą słynne kursy odwykowe przeciwnikotynowe i przeciwstresowe, prowadzą akcję dożywiania bezdomnych, organizują koncerty charytatywne. - Warszawiacy jako społeczeństwo wielowyznaniowe i wieloświatopoglądowe są otwarci i w pełni tolerancyjni. Niepokoją jednak sporadyczne przejawy nadużywania słowa "sekta" stosowane do mniejszości religijnych - uważają adwentyści. Zbór warszawski utrzymuje przyjazne stosunki z parafiami innych Kościołów i wyznań. Zaś Kościół Adwentystyczny w Polsce prowadzi oficjalny dialog z Episkopatem Polski i współdziała z Polską Radą Ekumeniczną.

Kościół Polskokatolicki

W okresie przedwojennym wspólnota miała kościół parafialny przy ul. Żytniej. Po wojnie władze przeznaczyły wspólnocie obiekt, który był cerkwią prawosławną św. Olgi. Od maja 1945 r. kościół mieści się przy ul. Szwoleżerów 4. Liczy obecnie 500 wiernych. Druga parafia znajdująca się w Henrykowie skupia 150 wyznawców.

- Aby mówić o tolerancji, potrzeba uznania drugiego Kościoła, wiernych tego Kościoła i zasad, które głosi - mówi ks. dziekan Henryk Dąbrowski. Są przypadki niezrozumienia, jednak z roku na rok wołanie Pana Jezusa, aby wszyscy byli jedno jest coraz bardziej słyszalne. W ramach działań na rzecz ekumenizmu parafia włączała się w nurt ogólnych obchodów Roku Jubileuszowego. Życie Kościoła jest może życiem jednostajnym, ale tak już jest, że trzeba więcej pracować i prosić o Łaski Boże.

Starokatolicki Kościół Mariawitów

Istnieje w Warszawie od 1907 r. Zanim powstał w stolicy, wcześniej zrodziły się wspólnoty w Lesznie i Cegłowie. Obecna warszawska parafia liczy 1400 osób.

- Przez 30 lat pracy nie spotkałem się z dyskryminacją w Warszawie ani w urzędach ani w stosunkach międzyludzkich - mówi ks. Stanisław Kaczorek, proboszcz parafii. - Dialog pomiędzy Kościołem rzymskokatolickim a Kościołem mariawitów jest na dobrym poziomie. Mam nadzieję, że przyniesie owocne sprawy dla pojednania pomiędzy Kościołami. W okresie milenijnym mieliśmy wspólne nabożeństwa.

Gmina żydowska

Przez długi czas Żydzi nie mieli formalnej zgody na osiedlanie w Warszawie. Uzyskali ją na przełomie XVIII i XIX. Na początku XIX wieku, podczas okupacji pruskiej, Żydzi utwierdzili prawnie swoją obecność w stolicy.

Gmina od początku była podstawową jednostką organizacyjną życia społecznego i religijnego Żydów. Miała przy tym rozmaite przybudówki takie jak np. bractwo pogrzebowe. Każde środowisko żydowskie skupiło się wokół jakiegoś miejsca modlitwy. Najstarszą synagogą wolnostojącą była tzw. rotunda, zbudowana na Pradze, powstała w latach 50. XIX wieku. Druga synagoga została otwarta w 1878 r. i była największą. Trzecią jest do dziś istniejąca synagoga Nożyków otwarta w 1902 r.

Dzisiaj w Warszawie jest jedna gmina żydowska, obok niej istnieje również wiele organizacji: Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów Polski istniejące od 1950 r., Stowarzyszenie Dzieci Holocaustu, Stowarzyszenie Żydów Kombatantów czy Polska Unia Studentów Żydowskich. Gmina żydowska, jak niegdyś, organizuje życie społeczne, a jej przełożony jest osobą świecką reprezentującą pion administracyjny. Zajmuje się sprawami socjalnymi i kulturalnymi czyli ogólnie wszystkim, co dotyczy diaspory. Przez wiele lat przełożonymi gminy warszawskiej byli mężczyźni natomiast dzisiaj funkcję tę pełni kobieta - Helena Datner.

Każda gmina jest również jednostką życia duchowego, nad którym czuwa rabin. Jest on wybierany na walnym zebraniu gminy i zatrudniany przez nią.

Do roku 1939 w Warszawie mieszkało więcej Żydów niż w jakimkolwiek innym mieście europejskim. Było to miasto, które stanowiło dla społeczności żydowskiej ważny ośrodek kultury. Już sama ilość Żydów żyjących w naszej stolicy świadczyła, że potrafili znaleźć w niej szczęście.

Muzułmański Związek Religijny

Wspólnota istnieje w Warszawie od 1936 r. Skupia 28 rodzin tatarskich. Raz w tygodniu w piątek, w godzinach południowych wierni spotykają się na modlitwie. - W większości w Warszawie jest duża tolerancyjność, choć zdarzają się przypadki nietolerancji - uważa odpowiedzialny za wspólnotę imam.