Szeroka dyskusja społeczna nad miejscem i znaczeniem pracy ludzkiej, która rozpoczęła się w Polsce wraz ze strajkami sierpniowymi i powstaniem "Solidarności" wciąż trwa, choć zmieniły się przecież warunki społeczne i polityczne, choć związki zawodowe i partie mogą mówić własnym głosem, choć pojawiły się nowe zjawiska związane z bezrobociem, nieznane w latach osiemdziesiątych, a dziś niestety tak oczywiste, że już zdążyliśmy się do nich przyzwyczaić. Stronami tej dyskusji byli i są przedstawiciele świata polityki, przedsiębiorcy i działacze związkowi. Stroną był i jest także Kościół, który przez swoje nauczanie, ustami Ojca Świętego, biskupów i duszpasterzy, ukazywał i pomagał odkryć najgłębszy sens pracy, jej godność, znaczenie w Bożych planach i w życiu człowieka i społeczeństwa. Znakiem udziału Kościoła w tej twórczej dyskusji są niezliczone opracowania, począwszy od Etyki solidarności ks. Józefa Tischnera należącej już dziś do klasyki literatury poświęconej pracy, oraz działalność duszpasterska wśród ludzi pracy.

Ten właśnie aspekt posługi Kościoła na rzecz ludzi pracy stanowi główny temat wydanej w pierwszych dniach 2001 r. książki Praca nad pracą ks. dr Jarosława Patera, wykładowcy Wyższego Seminarium Duchownego w Łodzi, Instytutu Teologicznego, ale także wikariusza parafii p.w. Matki Bożej Zwycięskiej w Łodzi, katechety w Liceum Plastycznym oraz duszpasterza nauczycieli i wychowawców archidiecezji łódzkiej. Książka jest owocem jego wieloletnich studiów z zakresu teologii pastoralnej w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, uwieńczonych dyplomem doktora teologii w 1998 r. Tytuł książki wyraźnie nawiązuje do słynnej gdańskiej homilii Jana Pawła II z 12 czerwca 1987 r., podkreślającej potrzebę podjęcia wysiłku, którego celem będzie przywrócenie pracy jej pełnego wymiaru osobowego i społecznego. Wybór takiego właśnie tytułu nie jest jednakże tylko zabiegiem reklamowym czy kurtuazyjnym. Czytelnik zauważy bez większego trudu, że w książce ks. Patera nauczanie Jana Pawła II jest wciąż obecne, że, aby powiedzieć jeszcze więcej, Autor wykazuje, że to właśnie Jan Paweł II zainspirował polską "pracę nad pracą".

Charakteryzując, choćby pokrótce, te niezwykle interesująca książkę, należy wyjaśnić dwa podstawowe pojęcia. Pierwsze pojęcie - "ludzie pracy" obejmuje osoby pracujące w różnych zawodach, "których często jedynym atutem w życiu społecznym jest ich osobista praca. Ona też staje się główna treścią, a także aspirację ich życia, jak również podstawą ich społecznej pozycji" (s. 23-24). "Duszpasterstwo ludzi pracy" oznacza - zdaniem Autora - misję Kościoła w Polsce wobec ludzi pracy, realizowaną w warunkach systemu komunistycznego, w którym nie mogły powstawać żadne stowarzyszenia i organizacje o charakterze religijnym. Pomimo formalnych zakazów tworzyły się jednak grupy duszpasterskie, skupiające ludzi pracy, noszące wszystkie cechy stowarzyszeń lub związków, ale funkcjonujące w ramach struktur duszpasterskich, w wymiarze parafii lub diecezji.

Niewiele mówiący, na pierwszy rzut oka tytuł pierwszego rozdziału, po uważnej lekturze ukazuje syntezę nauczania Kościoła powszechnego i polskiego na temat wartości pracy ludzkiej, wskazań dotyczących życia religijnego oraz moralności pracy zawodowej. Sięgając do bogatego zasobu źródeł, począwszy od papieskich encyklik aż po listy pasterskie biskupów polskich, opracowania duszpasterskie oraz materiały Krajowego Duszpasterstwa Ludzi Pracy, Autor omawia także potrzebę apostolskiego zaangażowania. Chrześcijanin bowiem, również w miejscu pracy i przez swoją pracę powinien być świadkiem Ewangelii i głosić Chrystusa swoim życiem. Rozdział drugi ukazuje działalność duszpasterską w środowisku ludzi pracy. Ten rodzaj duszpasterstwa, podobnie zresztą jak każdy inny, nie jest działalnością spontaniczną, okazjonalną, od przypadku do przypadku, ale działalnością zorganizowaną, opartą na określonych założeniach. Tylko tak prowadzone duszpasterstwo może osiągnąć swoje cele, jakimi są bez wątpienia dojrzałość w wierze oraz formacja etyczno-społeczna, które umożliwią aktywną i owocną obecność apostolską w miejscach pracy. Tworzenie środowisk duszpasterskich to w dużej mierze zadanie dla kapłanów. Stąd ważnie znaczenie ma obecność w środowiskach pracowniczych duszpasterzy, posiadających odpowiednie przygotowanie duchowe i intelektualne oraz znajomość problemów środowisk pracowniczych. Treść rozdziału trzeciego prezentuje wnioski i postulaty dotyczące życia religijno-moralnego ludzi pracy oraz nowych form apostolskiej działalności. Autor szczególnie akcentuje pilną potrzebę formacji kapłanów, którzy otoczą duszpasterską troską ludzi pracy.

Praca nad pracą jest adresowana przede wszystkim do odpowiedzialnych za organizację duszpasterstwa, choć każdy zainteresowany tą problematyką znajdzie w niej przebogate źródło cennych informacji oraz tekstów do osobistych przemyśleń. Sądzę, że książkę ks. Patera należy polecić również tym politykom i związkowcom, którzy w swoich wypowiedziach i działalności chętnie odwołują się do katolickiej nauki społecznej i nauczania Jana Pawła II, którzy podkreślają swój związek z Kościołem katolickim. Ciężar koniecznych przemian dokonujących się w naszej Ojczyźnie ponoszą w ogromnej mierze ludzie utrzymujący się z pracy własnych rąk. To właśnie oni, po likwidacji, niekiedy koniecznej, kolejnych zakładów pracy czy redukcji zatrudnienia, powiększają szeregi bezrobotnych. To pracownicy, zatrudniani przez nieuczciwych pracodawców, najbardziej odczuwają niedoskonałość polskiego prawa pracy. Ale bywa i tak że niesolidni pracownicy nadużywają swoich uprawnień i świadomie działają na szkodę firmy państwowej czy prywatnej. Zapewne tę krótką charakterystykę możnaby uzupełnić innymi obrazami, mniej lub bardziej sugestywnymi i wzbudzającymi emocje. Jedno jest pewne: "praca nad pracą" musi zostać dziś, na progu nowego stulecia raz jeszcze, podobnie jak w 1980 r., podjęta przez rządzących i obywateli, przez pasterzy Kościoła i katolików świeckich. Podjęta ze względu na miejsce pracy w życiu człowieka, ze względu na jej znaczenie dla społeczeństwa, nie tylko w wymiarze ekonomii i polityki, ale również w świetle nauczania Kościoła.

Ks. Jarosław Pater, "Praca nad pracą. Duszpasterstwo ludzi pracy w Polsce. Studium pastoralne". Wydawnictwo Archidiecezjalne Łódzkie, Łódź 2001.