Dwa podstawowe cele programu to wzrost wiedzy na temat raka płuca i wykrywanie go na wczesnym etapie. Z bezpłatnego badania przesiewowego – niskodawkowej tomografii komputerowej płuc oraz konsultacji lekarskiej i poradnictwa antytytoniowego mogą skorzystać osoby palące papierosy i byli palacze, którzy spełniają określone kryteria.

Rak płuca jest najgroźniejszym zabójcą wśród nowotworów. W Polsce jest rozpoznawany co roku u ok. 14,6 tys. mężczyzn i ok. 7 tys. kobiet, co stanowi odpowiednio 19% i 9% wszystkich zachorowań na nowotwory. Od 2007 r. rak płuca jest najczęstszą nowotworową przyczyną zgonu nie tylko u mężczyzn (31% w 2013 r.), ale także u kobiet (16% w 2013 r.). Około 15% pacjentów z tym rozpoznaniem żyje 5 lat. Światło ostrzegawcze powinno się zapalić przede wszystkim palaczom, bo ok. 90-95% chorych na raka płuc to byli lub obecni palacze.

Rak płuca jest wykrywany późno, co pogarsza rokowanie. W 2016 r. 47% przypadków raka płuca wykryto w stadium rozsiania, czyli wtedy, gdy pojawiły się już przerzuty w odległych narządach, a 32% – w tzw. stadium regionalnym, czyli gdy nowotwór zaatakował pobliskie tkanki.

– Dzieje się tak z jednej prostej przyczyny – w większości przypadków rak płuca przebiega bezobjawowo, a to, jak się manifestuje, zależy od jego lokalizacji – wyjaśnia prof. Mariusz Adamek z Katedry i Kliniki Chirurgii Klatki Piersiowej Wydziału Nauk Medycznych w Zabrzu Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, lider projektu w makroregionie śląskim oraz przewodniczący Rady Naukowej programu ogólnopolskiego.

Specjaliści zwracają uwagę, że jeśli guz lokuje się obwodowo, to zwykle nie daje objawów. Gdy nacieka na opłucną, pojawiają się bóle w klatce piersiowej, a gdy zamyka płat płuca – może się pojawić kaszel. Te objawy rzadko budzą czujność, nałogowi palacze często uważają, że kaszel to normalne następstwo uzależnienia.

– Wskutek tego pacjenci trafiają do nas za późno, by stosować leczenie radykalne. W Polsce do takich terapii kwalifikuje się jedynie 20% pacjentów. W 80% przypadków zmiany są nieoperacyjne – podkreśla prof. Adamek.

Celem programu jest doprowadzenie do wykrycia nowotworu złośliwego w pierwszym lub drugim stadium zaawansowania klinicznego, bo to daje pacjentom szansę na radykalny zabieg operacyjny i wyzdrowienie.

W badaniu mogą wziąć udział palacze oraz byli palacze papierosów w wieku od 55. roku życia (przy istnieniu dodatkowych czynników ryzyka – od 50.) do 74 lat. Drugim kryterium branym pod uwagę jest intensywność nałogu, określona na co najmniej 20 paczkolat. Oznacza to, że jeśli ktoś pali jedną paczkę papierosów dziennie przez rok, to jest jeden paczkorok, jeśli pali pół, to jeden paczkorok uzyskuje w ciągu dwóch lat. Zgłaszający się do programu byli palacze nie mogą mieć dłuższej abstynencji tytoniowej niż 15 lat.

Badanie pozwoli ponadto ocenić, co dzieje się w całej klatce piersiowej pacjenta, czy nie rozwijają się inne choroby, np. tętniak aorty czy guz śródpiersia, a także POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc.

Organizacyjnie Polska jest podzielona na 6 makroregionów. Przykładowo – ośrodkiem realizującym program dla mieszkańców makroregionu śląskiego jest Śląski Uniwersytet Medyczny. Jego partnerami w tym makroregionie są: Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 im. prof. Stanisława Szyszko w Zabrzu, Dolnośląskie Centrum Chorób Płuc we Wrocławiu i Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Opolu.

Wykaz wszystkich instytucji odpowiedzialnych za realizację Programu Profilaktyki Raka Płuca w kraju znajdziemy na stronie: pacjent. gov.pl . Chcąc zgłosić się do programu, należy się skontaktować z instytucjami odpowiedzialnymi za realizację programu w swoim województwie.