Paul Wattson urodził się 16 stycznia 1863 r. w Millington w Stanach Zjednoczonych, zmarł zaś w Graymoor 8 lutego 1940 r. Został ochrzczony w Kościele episkopalnym, otrzymał imię Lewis Thomas.

Pragnienie wspólnoty

W 1886 r. został ordynowany na duchownego anglikańskiego i rozpoczął pracę w kościele św. Jana w Kingston, w stanie Nowy Jork. Dał się poznać jako bardzo dobry kaznodzieja, pełen mocy i Ducha. Był szanowany i kochany przez swoich parafian, a także ceniony za swoją umiejętność przemawiania i przewodzenia, uprzejmość i dobroć. Nie był jednak typowym pastorem: nie ożenił się i prowadził tryb życia prawie monastyczny. Swoich parafian uczył „teorii gałęzi” branch theory, właściwej dla „Wysokiego Kościoła” anglikańskiego, która mówiła, że drzewo Kościoła Chrystusowego składa się z trzech gałęzi: Kościoła rzymskokatolickiego, Kościoła prawosławnego i Kościoła anglikańskiego; razem stanowią one jeden Kościół Chrystusa.

Podczas pracy w parafii Kingston Paula Wattsona nie opuszczało pragnienie założenia wspólnoty, nie wiedział jednak, jak to uczynić. Pewnego dnia przeczytał, że św. Franciszek z Asyżu szukał woli Bożej, trzykrotnie otwierając Pismo Święte na cześć Trójcy Świętej. Ojciec Wattson postanowił zastosować tę metodę. W siódmą niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego, 9 czerwca 1893 r., wziął Pismo Święte używane podczas głoszenia Słowa Bożego, ukląkł przed ołtarzem, pomodlił się i trzykrotnie otworzył świętą księgę. Najpierw natrafił na tekst J 7, 37-39, w którym Chrystus obiecuje Apostołom Ducha Świętego. Następnie – na Rz 5, 11, w którym to fragmencie jest mowa o pojednaniu – atonement. Postanowił wtedy, że jego wspólnota będzie się nazywać Wspólnotą Pojednania – Society of the Atonement. Trzeci raz otworzył Pismo Święte na 1 Kor 11, 23-29 i znalazł tam opis ustanowienia Eucharystii.

Ojciec Wattson zapisał te trzy teksty pod następującymi tytułami: 1. Jezus obiecuje Ducha Świętego; 2. Tajemnica Pojednania i 3. Ofiara Pojednania. Później odczytał je w kluczu trzech ślubów: ubóstwa, czystości i posłuszeństwa.

Potrzebna była kobieta

Od wydarzenia z 9 czerwca 1893 r. minęło 7 lat, zanim powstała Wspólnota Braci i Sióstr Pojednania. W planach Bożej Opatrzności jako katalizator powstania wspólnoty potrzebna była kobieta, którą okazała się Lurana White, nowicjuszka episkopalnej wspólnoty zakonnej Dzieciątka Jezus z Albany, w stanie Nowy Jork.

Wiosną 1897 r. napisała ona list do o. Wattsona, w którym wyraziła pragnienie wstąpienia do grupy religijnej, której członkowie składaliby śluby ubóstwa i żyli w duchu franciszkańskim. W liście z 31 maja 1897 r. o. Wattson odpowiedział, że niestety, nie wie, czy istnieje taka wspólnota. Pytanie White i odpowiedź Wattsona były początkiem długiej korespondencji, w której oboje pisali o pragnieniach ich serc. Duchowny podzielił się pragnieniem założenia Wspólnoty Atonement, której celem byłaby jedność chrześcijan i działalność misyjna. Panna White pisała o swojej miłości do św. Franciszka z Asyżu i o głębokim pragnieniu życia zgodnie ze ślubem ubóstwa. Dla o. Wattsona, także pod wpływem korespondencji z Luraną White, św. Franciszek stawał się coraz większym ideałem i wzorem. Jak Biedaczyna z Asyżu on także nie miał niczego: ani pozycji w swoim Kościele, ani pieniędzy, ani mieszkania. Złożył również prywatny ślub, że nigdy nie dotknie pieniędzy.

3 października 1898 r., w wigilię wspomnienia św. Franciszka z Asyżu, o. Wattson przybył do domu rodzinnego Lurany White w Warwick. Tam, na zakończenie 3 dni skupienia, 7 października 1898 r., w święto Matki Bożej Różańcowej, otworzył Nowy Testament na Hbr 6; we fragmencie tym jest mowa o zawarciu przymierza Boga z Abrahamem. Uznał ten tekst za potwierdzenie Bożej woli co do założenia wspólnoty. Dzień 7 października będzie obchodzony w Atonement jako Dzień Przymierza.

Zgodnie z „teorią gałęzi”

Jako miejsce powstania wspólnoty Lurana podpowiedziała opuszczony kościółek św. Jana w okolicy zwanej Graymoor. 15 października 1898 r. kobieta osiedliła się w zrujnowanej farmie blisko kościoła. Początki Wspólnoty Atonement były zatem podobne do pierwszych kroków św. Franciszka, który usłyszał od Chrystusa słowa: „Idź i napraw mój Kościół, który upada”.

Data 15 października 1898 r. jest uznawana przez Siostry i Braci Pojednania za dzień powstania wspólnoty.

W następnym roku, po odbyciu nowicjatu w episkopalnym zakonie Krzyża Świętego, 3 października 1899 r., o. Wattson przybył do Graymoor i zamieszkał w starym baraku, który nazwał „pałacem Pani Biedy”. 25 stycznia 1900 r. nałożył zakonny habit, a 27 maja złożył śluby i przyjął imię Paweł Jakub, później – jeszcze imię Franciszek.

28 października 1900 r., w święto Świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza, o. Paul oficjalnie zobowiązał członków nowej wspólnoty do przyjęcia dogmatów o nieomylności papieża i akceptacji autorytetu Stolicy Apostolskiej. W kazaniach głoszonych w kościołach anglikańskich mówił o konieczności powrotu anglikanów do jedności z Rzymem.

Nie oznaczało to jednak, że o. Wattson i m. Lurana myśleli o przejściu na katolicyzm. Przeciwnie – w tamtym czasie pragnęli trwać w Kościele anglikańskim, by przygotowywać go na powrót do jedności z Rzymem. Sami zresztą uważali się za katolików, tyle że anglikańskich, zgodnie z „teorią gałęzi”.

Chodzi o ponowne zjednoczenie chrześcijan...

Najbardziej trwałe dzieło o. Wattsona – poza Wspólnotą Atonement – zostało powołane do życia w 1908 r. Była to oktawa, 8 dni między 18 i 25 stycznia, w celu uproszenia ponownego zjednoczenia chrześcijan i nawrócenia niewierzących. Papież Pius X pobłogosławił inicjatywę Oktawy Modlitw o Jedność Chrześcijan 27 grudnia 1909 r., Benedykt XV natomiast potwierdził jej wartość w liście apostolskim Romanorum Pontificum z 25 lutego 1916 r., w którym rozszerzył oktawę na cały Kościół.

7 października 1909 r., w święto Matki Bożej Różańcowej, o. Paul i m. Lurana – wraz z innym bratem i dwiema siostrami z Atonement, dwoma nowicjuszami i dziesięcioma osobami świeckimi – zostali włączeni do Kościoła katolickiego.

Ojciec Paul podkreślał niezwykły charakter wspólnoty, która narodziła się poza Kościołem katolickim, ale od samych początków wszyscy jej członkowie zachowywali wiarę katolicką i lojalność wobec Stolicy Apostolskiej (co przejawiało się m.in. w płaceniu od 1901 r. tzw. świętopietrza). W Liście do Rzymian o. Paul znalazł jeszcze inne wyjaśnienie obecnej sytuacji: „Albowiem jak przez nieposłuszeństwo jednego człowieka wszyscy stali się grzesznikami, tak przez posłuszeństwo Jednego wszyscy staną się sprawiedliwymi” (5, 19). Rozumiał to w taki sposób, że przez nieposłuszeństwo jednego, czyli króla Henryka VIII, cały naród zbuntował się przeciw Stolicy Apostolskiej, ale przez posłuszeństwo innego człowieka – Johna Henry’ego Newmana coraz więcej anglikanów wraca pod jurysdykcję Watykanu.

O św. Janie Bosko mówiono, że po Eucharystii i Matce Bożej najbardziej kochał papieża. To samo można powiedzieć o o. Paulu z Graymoor, który kochał Ojca Świętego, wikariusza Chrystusa, szczególnie mocno, i to na długo, zanim został katolikiem.