Za obszary Natura 2000 uznaje się tereny o największym znaczeniu dla zachowania zagrożonych lub bardzo rzadkich gatunków roślin i zwierząt oraz charakterystycznych siedlisk przyrodniczych mających znaczenie dla ochrony wartości przyrodniczych całej Europy. W Polsce prace nad programem Natura 2000 rozpoczęły się już pod koniec lat 90. ubiegłego wieku. Sporządzono wtedy wstępne analizy zasobów siedlisk i gatunków wymagających ochrony, a także prowadzono negocjacje odnośnie do uzupełnienia przepisów unijnych o siedliska i gatunki wymagające ochrony w Polsce, a nieobecne w krajach starej Unii Europejskiej. W działaniach tych uczestniczyli m.in. naukowcy z Instytutu Ochrony Przyrody PAN i Zakładu Ornitologii PAN oraz urzędnicy Ministerstwa Środowiska.

Sieć Natura 2000 to skrócona nazwa Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000, która jest wprowadzana we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Tworzą ją obszary wyznaczane zgodnie z jednolitymi, naukowymi kryteriami zapisanymi w Dyrektywie Rady Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej z 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory.

Obowiązek ustanawiania obszarów Natura 2000 spoczywa na wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej i większość z nich w dużym stopniu już wywiązała się z tego zadania. Dziś ponad 26 tys. obszarów Natura 2000 wyznaczonych we wszystkich dwudziestu siedmiu krajach członkowskich zajmuje już ok. 18%, a proces ich wyznaczania jeszcze się nie zakończył, choć jest bardzo zaawansowany. Europejski obszar chroniący przyrodę w Polsce zajmuje łącznie ok. 20% powierzchni lądowej kraju, ale do powierzchni tej zalicza się kilkaset tysięcy hektarów wód Bałtyku i niemal cały pas przybrzeżny.

Za tworzenie sieci obecnie odpowiada Ministerstwo Klimatu i Środowiska, które przede wszystkim przygotowuje ramy prawne dla funkcjonowania sieci Natura 2000, procesem tworzenia obszarów kieruje natomiast Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (GDOŚ). Bezpośrednim nadzorem nad obszarami oraz przygotowywaniem planów ochrony zajmuje się szesnaście regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, a obszary, które obejmują tereny parków narodowych, nadzorowane są przez dyrektorów tych parków.

Nadzorem nad tworzeniem i funkcjonowaniem sieci Natura 2000 na poziomie Unii Europejskiej zajmuje się Komisja Europejska, a dokładniej jej wyspecjalizowany organ – Dyrekcja Generalna ds. Środowiska (ENV). Istotną rolę odgrywa też Europejska Agencja Środowiska (EEA), która odpowiada za monitorowanie stanu środowiska.

Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą Społeczna odpowiedzialność nauki – Popularyzacja nauki i promocja sportu, nr projektu: SONP/SN/550964/2022, kwota dofinansowania: 500 000,00 zł, całkowita wartość projektu: 556 000,00 zł.

MEN