odpowiedź eksperta Generalnie pracownik, który nie znajduje się pod szczególną ochroną, nie ma prawa odmówić pracodawcy wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych, gdyż obowiązek ten wynika bezpośrednio z charakterystyki umowy o pracę, której istotą jest podporządkowanie się pracodawcy.

Pracodawca może zmusić pracownika do nadgodzin tylko w sytuacji, gdy: zachodzi konieczność prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub gdy zachodzi konieczność usunięcia awarii i jest to spowodowane szczególnymi potrzebami pracodawcy.

Praca w godzinach nadliczbowych ze względu na szczególne potrzeby pracodawcy może się odbywać tylko w przypadku wystąpienia nadzwyczajnych potrzeb pracodawcy i nie powinna być stałym elementem organizacji pracy. Pracodawca nie może w związku z tym planować zatrudnienia w godzinach nadliczbowych. Przepisy Kodeksu pracy nie przewidują zinstytucjonalizowanych form kontroli zasadności zlecenia pracownikowi pracy w godzinach nadliczbowych ani jakiejś szczególnej formy czy trybu wydania polecenia pracy w godzinach nadliczbowych. O tym, czy taka konieczność zachodzi, decydują pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu. Polecenie pracy w godzinach nadliczbowych może być wydane w jakikolwiek sposób przez każde zachowanie przełożonego, ujawniające w sposób dostateczny jego wolę. Jeśli konieczność świadczenia pracy w godzinach nadliczbowych wynika z określonych warunków pracy, nie pozwalając pracownikowi na wykonywanie zleconych mu zadań w ustawowej normie czasu pracy, to te obiektywne warunki są równoznaczne ze „szczególnymi potrzebami pracodawcy” w rozumieniu art. 151 § 1 Kodeksu pracy. Pracodawca może jednak zastrzec, że wykonywanie pracy w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalne tylko za wyraźną zgodą przełożonego.

Uregulowanie zaś w art. 178 par. 2 Kodeksu pracy stanowi, że pracownika opiekującego się dzieckiem do ukończenia przez nie 4. roku życia nie wolno bez jego zgody zatrudniać w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej, w systemie przerywanego czasu pracy, jak również delegować poza stałe miejsce pracy. Zgoda pracownika lub jej brak powinny być również złożone do akt pracowniczych.