Fakt, że codziennie kładziemy się na nocny spoczynek, jest tak oczywisty, że nie zawsze doceniamy wpływ snu na nasze zdrowie fizyczne, psychiczne i na relacje społeczne. Często też uważamy, że sen to „tylko” wyłączenie świadomości na pewną liczbę godzin, i nie zdajemy sobie sprawy z tego, że w tym czasie w większości tkanek i narządów całego organizmu dokonuje się wiele ważnych procesów. Dla właściwego ich przebiegu liczą się nie tylko czas trwania snu, ale również jego ciągłość i głębokość.

Niektóre konsekwencje niedoboru snu i jego złej jakości znamy z autopsji. Po źle przespanej nocy odczuwamy zaburzenia koncentracji, gorszą wydolność fizyczną, obniżenie nastroju i zdolności poznawczych. Wiadomo też, że trwające dłużej problemy ze snem powodują spadek odporności, zaburzenia metabolizmu, zwiększenie ryzyka wystąpienia schorzeń przewlekłych, takich jak cukrzyca, nadciśnienie, choroby kardiologiczne i inne.

Dość często zgłaszany przez pacjentów stan określany jako bezsenność wymaga doprecyzowania, ponieważ problemem mogą być nie tylko trudności z zasypianiem, ale i wielokrotne budzenie się w ciągu nocy, zbyt płytki sen, koszmary i majaczenia senne, trudności z wybudzeniem się rano. Przyczyny problemów są różne. Zaburzenia snu mogą być spowodowane m.in. – chociaż nie zawsze i nie u każdego – stresem, współistniejącymi chorobami, uzależnieniami, zachwianiem rytmu dobowego wynikającym z przekraczania stref czasowych lub pracy na zmiany. Warto też wiedzieć, że na bezsenność częściej niż mężczyźni cierpią kobiety, a problem może się pojawić zwłaszcza w okresie ciąży lub menopauzy.

W każdym przypadku warto zacząć od poprawy higieny snu. Podstawową, znaną od pokoleń, zasadą jest, by zawsze wstawać o tej samej porze, nie zarywać nocy na pilną pracę lub naukę i nie odsypiać zaległości z całego tygodnia w dniach wolnych. Powinniśmy również unikać dłuższych niż kwadrans drzemek w ciągu dnia. W pomieszczeniu, gdzie śpimy, zapewnijmy sobie ciszę i ciemność oraz niezbyt wysoką temperaturę. Miejsce do snu powinno być wyposażone w wygodny, niezbyt miękki materac, a osoby uczulone na roztocza powinny zadbać o antyalergiczną pościel i pranie jej w określonych odstępach czasu.

W pracy Jak zapewnić sobie dobry sen dr n. med. Marii Gałuszko-Węgielnik czytamy m.in.: „Zmęcz się fizycznie późnym popołudniem – ważne, żeby wysiłku nie podejmować tuż przed snem. Bieganie, ćwiczenia czy basen mimo wywołania zmęczenia nie spowodują od razu senności”. „Zjedz kolację na trzy godziny przed snem i ewentualnie lekką przekąskę późnym wieczorem”. „Unikaj kofeiny, nikotyny i alkoholu – substancje te mają działanie pobudzające”. „Unikaj silnego światła wieczorem i ciemnych pomieszczeń w ciągu dnia – ma to znaczenie dla naszego wewnętrznego zegara. Nadmiar światła wieczorem (nie tylko lampy, ale też komputera czy smartfona) może negatywnie wpływać na wydzielanie melatoniny, utrudniając zasypianie”. Doktor Gałuszko-Węgielnik wskazuje również, że jedną z metod, które mogą pomóc w trudnościach ze snem, jest relaksacja, mająca na celu zredukowanie lęku i napięcia towarzyszących zasypianiu.

Jeżeli zaburzenia snu się przedłużają, trzeba zgłosić ten problem lekarzowi, by wyjaśnić, czy nie jest on wynikiem innych schorzeń. Jednym z nich jest obturacyjny bezdech senny, który charakteryzuje się chrapaniem i nieuświadomionymi okresami bezdechu w czasie snu, prowadzącymi do niedotlenienia mózgu i zaburzeń faz snu.