Muzeum Archidiecezji Częstochowskiej na okres Wielkiego Postu i Wielkanocy przygotowało wystawę rzeźby i malarstwa pt. Chrystus Frasobliwy”. Wystawa zawiera ponad 60 różnych figur Chrystusa Frasobliwego od I połowy XVI w. do czasów współczesnych i kilka obrazów. We wszystkich rzeźbach i obrazach spotykamy Chrystusa zamyślonego, zadumanego nad światem i człowiekiem, bliskiego naszym ludzkim problemom i dającego nadzieję lepszego świata.

Postać Chrystusa w pozie siedzącej i z głową wspartą na dłoni należy do typów ikonograficznych ukazywanych często w sztuce ludowej, zwanych Chrystusem Frasobliwym”.

Temat frasobliwego” znany był już w sztuce antycznej. Wskazywał na fizyczny i duchowy stan człowieka cierpiącego. W sztuce chrześcijańskiej wyprowadzony jest z typologicznych zestawień cierpiącego Chrystusa z Jeremiaszem, Hiobem lub Izaakiem i ze średniowiecznych utworów pasyjnych. Realizowany jest w rzeźbie, rzadziej w malarstwie. W Polsce stał się symbolem rzeźby ludowej.

Ten rodzaj przedstawienia Chrystusa jest znany od XIV w. w pd. Niemczech, Austrii i w Polsce. Są to ujęcia sceniczne indywidualne, tzw. dewocyjne.

Ujęcia sceniczne ukazują dwa momenty odpoczynku Chrystusa na Golgocie, po zdjęciu zeń szat, tuż przed ukrzyżowaniem w obecności Matki Bożej Bolesnej, zw. Occursus Mariae”, oraz w obecności oprawców i innych osób. Sceny Occursus Mariae” przedstawiają Chrystusa Frasobliwego w cierniowej koronie, obnażonego do perizonium i siedzącego na kamieniu obok leżącego krzyża oraz stojącą przed nim Matkę Bożą.

Chrystus Frasobliwy wobec oprawców i innych osób to scena przed ukrzyżowaniem, gdzie Chrystus siedzi na leżącym krzyżu lub kamieniu w otoczeniu oprawców, przygotowujących narzędzia, i innych świadków, np. Matki Bożej i św. Jana. Ujęcia dewocyjne, które pokazujemy na naszej wystawie, to samotna postać Chrystusa, wyizolowana z kontekstu drogi krzyżowej. Są one mistycznym obrazem fizycznego i moralnego cierpienia Zbawiciela, wzywającego do naśladowania Jego duchowej postawy. Na związek tematyczny z Męką Pańską wskazuje wyniszczenie Chrystusa, ślady biczowania, cierniowa korona, rany po gwoździach, przebity bok czy przewiązane sznurem ręce. Frasobliwa poza Chrystusa wyraża smutek odosobnienia i lęk przed nieuchronną śmiercią.

Na przełomie XVIII i XIX w. typ dewocyjny przeszedł ze sztuki profesjonalnej - cechowej do sztuki ludowej. Przyczyną tego procesu było umiłowanie tego tematu i popularność przedstawień. Od końca XV w. umieszczano figury Chrystusa Frasobliwego w kapliczkach przydrożnych i przykościelnych. Rzeźbione przez ludowych twórców zatracały poprawność formy i ulegały prymitywizacji.

W pierwszej połowie XIX w. ludowa figura Chrystusa Frasobliwego była już w pełni wykrystalizowana. Wyróżnia się trzy typy przedstawień. Pierwszy - Chrystus w cierniowej koronie i perizonium z czaszką pierwszego człowieka - Adama pod stopami, np. Chrystus z Przyrowa. Drugi - Chrystus Frasobliwy okryty purpurowym płaszczem królewskirn, spiętym pod szyją, trzymający w lewej dłoni berło, trzcinę lub jabłko. Trzeci - Chrystus Frasobliwy w długiej sukni odsłaniającej jedynie stopy i dłonie, niekiedy w cierniowej koronie. Oprócz tych trzech typów głównych są jeszcze inne. Tym różnym przedstawieniom Chrystusa Frasobliwego towarzyszą również różne nazwy, jak: Miłosierdzie - na Podhalu, Święta Turbacyjo - w Krakowskiem, Starośliwy - na Górnym Śląsku, Płacze Bóg - na Kaszubach, a także Panjezusiczek, św. Piątek, Solooblany, Cierpotka, Dumający, Bolejący czy Frasuś.

Ludowy Chrystus Frasobliwy jest nowym typem ikonograficznym, przewyższającym odmianę dewocyjną zakresem ideowych treści; swą formą plastyczną i liryczną zadumanej twarzy wyraża ogrom cierpień Chrystusa i tych, które nękają lud. Chrystus współczuje i pomaga przetrwać zło i przemoc świata. Jest blisko ludzkich problemów, wysłuchuje ich skarg, dając nadzieję lepszego życia.

Modlitwa

Ks. Jan Twardowski

Jezu Frasobliwy

Na przekór wszystkim

Bez parasola na deszczu

Z gołymi kolanami

Słaby bo bezstronny

Nieśmiały jakbyś debiutował wierszem

Z prośbą o prostotę

Samotny bo spokrewniony ze światem

Pewnie martwią Cię ludzie

Którzy są jak katechizm

Na każde pytanie

Muszą mieć koniecznie odpowiedź.