Policjanci z koszalińskiej drogówki zatrzymali pijanego nastolatka, który kierował autem. Siedzący za kierownicą 16-latek nie miał prawa jazdy. W Białymstoku nastoletni chłopak jechał bez uprawnień samochodem rodziców. W jednej z poznańskich galerii handlowych dwie grupy agresywnych nieletnich, będących pod wpływem napojów wysokoprocentowych, miały terroryzować klientów i pracowników. Alkoholizm wśród dzieci i nastolatków staje się coraz większym problemem, a wiek inicjacji alkoholowej z roku na rok się obniża. Gdzie szukać pomocy?

Zatrważające dane

„44% uczniów upija się przynajmniej raz w miesiącu, zaś 74% młodych ludzi wybiera piwo”. Ponad 80% nastolatków w wieku od 15 do 18 lat ma za sobą przynajmniej jedną próbę picia alkoholu – takie są wnioski z raportu „Alkohol w Polsce”. Jedna trzecia 12-latków zna już smak alkoholu. Polska młodzież najczęściej sięga po piwo, w drugiej kolejności po wódkę, następnie po wino oraz inne mocne alkohole. Jak tłumaczy dr Sławomir Ślaski z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, 44% uczniów upija się przynajmniej raz w miesiącu; 74% młodych ludzi wybiera piwo. – W czasie pandemii spożycie napojów wysokoprocentowych spadło z 22% do 11%. Po jej zakończeniu wzrosło spożycie alkoholu wśród pijących ryzykownie (takie osoby spożywają alkohol jednorazowo w dużych ilościach i z większą częstotliwością) – dodaje psycholog.

Dlaczego młodzi sięgają po alkohol?

Presja rówieśników, doświadczenia rodzinne, ciekawość, brak asertywności, chęć przeżycia przygód i oderwanie się od codziennych problemów, a czasem bunt wobec dorosłych – to najczęściej wymieniane przyczyny, dla których młodzież sięga po napoje wyskokowe. – W przypadku nastolatków mających niskie poczucie własnej wartości alkohol pomaga złagodzić nieśmiałość. Pojawiają się też chęć zaimponowania kolegom lub obawa przed odrzuceniem przez grupę. Jest także młodzież, która powiela wzór konsumpcji alkoholu przez osoby dorosłe, i dla tej grupy picie alkoholu stanowi główne źródło rozrywki i dobrej zabawy – wyjaśnia Aleksandra Jeziorowska, psycholog i psychoterapeutka uzależnień w procesie certyfikacji. Proces uzależniania się od alkoholu nastolatków przebiega znacznie szybciej niż w przypadku osób dorosłych ze względu na ich mniejszą umiejętność kontrolowania zachowań czy dokonywania właściwej oceny rzeczywistości. Specjaliści wiele miejsca i uwagi poświęcają problematyce wpływu uzależnienia od alkoholu jednego członka na funkcjonowanie całej rodziny. – Wychowywanie się w domu, w którym występuje problem nadużywania alkoholu, praktycznie zawsze ma większy lub mniejszy wpływ na psychikę i funkcjonowanie dziecka. Jeśli w rodzinie były lub są przypadki uzależnienia, młodemu człowiekowi łatwiej je powielić. Uczy się w ten sposób, trochę paradoksalnie, radzenia sobie z trudnościami i emocjami – mówi dr Sabina Zalewska, terapeutka, mediatorka rodzinna z Wydziału Pedagogiki i Psychologii Menedżerskiej Akademii Nauk Stosowanych w Warszawie. Ważnym czynnikiem, który może wpłynąć na pojawienie się uzależnienia, jest środowisko rówieśnicze, w którym dziecko się obraca. – Jest to ważna przestrzeń dla młodego człowieka. Tam bowiem kształtują się wzorce jego postępowania, zarówno te dobre, jak i te złe – zaznacza dr Zalewska.

Co powinno zaniepokoić rodziców lub opiekunów?

– Sygnałem ostrzegawczym dla rodziców powinny być nie tylko powroty nastolatka do domu pod wpływem alkoholu, ale również wagarowanie, uciekanie w świat nowoczesnych technologii czy wycofywanie się z relacji. To rodzice stanowią dla swoich dzieci wzór funkcjonowania w dorosłym życiu i wpływają na podejmowane przez nie decyzje dotyczące ich relacji z alkoholem – tłumaczy Agnieszka Misiaszek, psycholog i psychoterapeuta uzależnień w procesie certyfikacji.

Kto pije więcej?

Psychologowie podkreślają, że przebieg rozwoju uzależnienia od alkoholu ma podobny schemat. – Młodzi chłopcy w porównaniu z rówieśniczkami zaczynają w młodszym wieku pić w sposób bardziej destrukcyjny, co skutkuje również tym, że zazwyczaj szybciej się uzależniają. Picie alkoholu przez kobiety najczęściej ma podłoże emocjonalne, alkohol jest sposobem poradzenia sobie ze stresem, z trudnymi emocjami, a także środkiem ułatwiającym zasypianie – zauważa Aleksandra Jeziorowska.

Naukowcy z University of Illinois w Chicago dowiedli, że spożywanie napojów wysokoprocentowych jest szczególnie niebezpieczne przed 15. rokiem życia. Osoby, które zaczynają pić w tym wieku, aż cztery razy częściej uzależniają się od napojów wyskokowych w dorosłości niż osoby, które zaczęły pić w wieku 20 lat lub później. Ponadto picie alkoholu przed 21. rokiem życia trwale uszkadza mózg, osłabia pamięć, zaburza koncentrację, ogranicza umiejętności korzystania z mowy i pogarsza umiejętności poznawcze.

Jak rozmawiać z dzieckiem o uzależnieniu od alkoholu?

– Najlepiej jest mówić o tym wprost. Warto pokazać dziecku konsekwencje picia alkoholu. Działania profilaktyczne i edukacyjne nie przynoszą rezultatów, bo są mało atrakcyjne dla młodych ludzi. Poszukiwanie takiego właśnie sposobu odreagowania pokazuje, że młodzi nie radzą sobie z otaczającą rzeczywistością, emocjami i trudnościami. Dlatego ważne jest, aby rodzice udzielili im w tych sferach swojego wsparcia – podkreśla dr Zalewska.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Społeczna odpowiedzialność nauki II – Popularyzacja nauki”.