Na terenie naszej diecezji spotykamy wiernych należących do Kościołów greckokatolickiego i prawosławnego, które pielęgnują wschodnią tradycję chrześcijańską. W 2001 r. Wielki Post i Wielkanoc będziemy świętować w tym samym czasie, dlatego warto poznać bogatą liturgię i obyczaje Wschodu, aby się lepiej poznać i przybliżyć dzień zjednoczenia.

Post jest to ustanowiony przez Kościół okres gorliwej modlitwy, pokuty, rezygnacji z przyjmowania pokarmów mięsnych i wystrzeganie się zabaw, gier itp. Wielki Post w liturgii Kościołów wschodnich jest wspomnieniem czterdziestu lat wędrówki Żydów przez pustynię oraz czterdziestu dni postu Jezusa na pustyni, a także oczekiwaniem na wejście do Ziemi Obiecanej. Poprzedzają go cztery niedziele, jakby przygotowawcze; przedostatnia nazywa się "Mięsopustną", bo przypomina o rezygnacji z jedzenia mięsa, a ostatnia - "Seropustną" albo "Maślenicą", ponieważ jest ostatnim dniem jedzenia nabiału. W Kościele wschodnim posty są liczne i bardzo surowe. Podobna praktyka była też dawniej w Kościele łacińskim, jednak po Soborze Watykańskim II zrezygnowano z takich surowych i uciążliwych postów, przenosząc akcent na pełnienie dzieł dobroczynnych i doskonalenie chrześcijańskiego życia. Może te długie i ścisłe posty były powodem dobrego zdrowia i długiego życia? Post to przecież ścisła dieta, zalecana często przez lekarzy. Popularnym pokarmem postnym były ziemniaki okraszone lnem. Wiele pokoleń spożywając len leczyło choroby żołądka, nie wiedząc nawet o właściwościach leczniczych jego nasion. Właśnie w tym widoczna jest mądrość Kościoła, któremu trzeba zaufać, jak matce. Od północy czwartej niedzieli przygotowawczej, czyli "Seropustnej", zaczyna się Wielki Post. Pierwszym dniem postu jest poniedziałek (w 2001 r. - 26 luty), a nie Środa Popielcowa, jak w Kościele za chodnim. W Cerkwi nie ma obrzędu posypywania głów popiołem. Znakiem postu jest dekoracja świątyni na czarno, śpiewanie pieśni o smętnych melodiach, więcej jest recytacji niż śpiewu oraz odmienne bicie w dzwony. Msza św. w Kościołach wschodnich to radosna celebracja Zmartwychwstania Chrystusa, to radość i światło, a to nie harmonizuje ze łzami żalu, pokutą i czernią, dlatego nie może być odprawiana we wszystkie dni Wielkiego Postu. Celebruje się ją tylko w soboty i niedziele, bo to są dni świąteczne, w inne dni odprawia się tzw. liturgię z "Uprzednio Poświęconych Darów", ustanowioną w VI w. przez papieża św. Grzegorza Wielkiego. W Kościele katolickim jest odprawiana tylko w Wielki Piątek. Aby na trudnej czterdziestodniowej drodze nie ustać, potrzebny jest pokarm - Komunia św., dlatego w środy i piątki Wielkiego Postu, w czwartek piątego tygodnia postu i w pierwsze trzy dni Wielkiego Tygodnia odprawia się liturgię z "Uprzednio Poświęconych Darów". Różni się ona od pełnej Mszy św. tym, że nie ma w niej Liturgii Eucharystycznej, a Komunii św. udziela się z konsekracji niedzielnej. Dawniej także w Kościele rzymskim nie odprawiano Mszy św. tak często jak dziś, łącząc ją z różnymi okolicznościami. Odprawiano więcej innych nabożeństw, a Msza św. była jakby ukoronowaniem wszystkiego. Podczas rekolekcji czy też misji nie łączyło się sakramentu pokuty z Mszą św. i Komunią św., ponieważ na zakończenie był specjalny dzień "Komunii św. generalnej" . Aktualne przepisy liturgiczne zalecają korzystanie z "Nabożeństw Pokutnych" w dniu spowiedzi, ale u nas nie przyjęły się i w praktyce prawie nie istnieją, a zamiast nich sprawuje się Mszę św. Trzecia niedziela Wielkiego Postu nazywa się "Krestopokłonna", jest to niedziela adoracji Krzyża. Następna czwarta to Niedziela Palmowa. Nie przynosi się palm zrobionych w domu, lecz przygotowuje się w cerkwi dużą wiązkę gałązek wierzbowych z baziami, które po poświęceniu kapłan rozdaje wiernym. Dzień ten nazywa się czasem niedzielą "werbną albo werbinową" ( od gałązek wierzby). W niektórych okolicach u prawosławnych, a także u katolików, jest zwyczaj uderzania się palmami z zawołaniem: "Palma bije, nie zabije, kości nie połamie. Pamiętajcie Chrześcijanie, że Pan Jezus Zmartwychwstanie". W wielu parafiach Triduum Paschalne poprzedzają trzydniowe rekolekcje, jako czas oczyszczenia się z grzechów i pogłębienia wiary. Dla chrześcijan Wschodu liturgia jest doświadczeniem zbawczych tajemnic. Męka, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa znajdują swoje odbicie w tekstach i ceremoniach liturgicznych całego Wielkiego Tygodnia, który bywa nazywany "Tygodniem Męki" - "Stras

W Wielki Piątek około godziny 15.00, sprawuje się "Wieczernię" ( Nieszpory), po której następuje wyniesienie św. całunu - tzw. "płaszczanicy" . Jest to ozdobny materiał a na nim wymalowana postać Jezusa w grobie, odpowiednik naszej figurki Jezusa złożonego w grobie. Obrzęd ten symbolizuje zdjęcie Jezusa z krzyża. Święty całun spoczywa na ustawionym w centrum świątyni Grobie Pańskim wykonanym najczęściej w kształcie sarkofagu, jest to odpowiednik "Grobu Pańskiego" w naszych świątyniach. Wieczorem odprawia się jutrznię wielkosobotnią z procesją, w czasie której całun-płaszczanicę obnosi się dookoła świątyni, obwieszczając światu pogrzeb Chrystusa.

W Wielką Sobotę celebruje się Nieszpory ("Wieczernię") z liturgią św. Bazylego, zawierającą 15 czytań biblijnych ze Starego Testamentu, które przypominają całą historię zbawienia. W czasie śpiewu przed Ewangelią zmienia się ciemne szaty liturgiczne na białe. Ewangelia ogłasza światu Zmartwychwstanie Jezusa. Liturgia wprowadza w tajemnicę zstąpienia Chrystusa do piekieł, aby i tam obwieścić chwałę Zmartwychwstania. Przez cały dzień wierni adorują Grób. Poświęca się też pokarmy na wielkanocne śniadanie, które muszą bardzo smakować po tak długim i surowym poście. Na główne nabożeństwo wierni gromadzą się w świątyniach nocą, aby wziąć udział w całonocnym czuwaniu. Jest to szczególna noc i wyjątkowa liturgia składająca się z jutrzni wielkanocnej, procesji rezurekcyjnej, która trzykrotnie obchodzi świątynię i uroczystej Mszy św. Szczególnie radośnie brzmi wielkanocne pozdrowienie; "Christos Woskresie"!, "Chrystus Zmartwychwstał"! Odpowiada się "Woistinno Woskresie"!, "Prawdziwie Zmartwychwstał". Każda niedziela to świętowanie Wielkanocy, dlatego nazwano ją w języku greckim "Anastasis", a w słowiańskim "Woskresenie" czyli dosłownie "Zmartwychwstanie" i chyba jest to najbardziej właściwa nazwa tego świętego dnia.