Walka o autonomię kościoła

Od 1957 r. trwała w Polsce Wielka Nowenna przed rocznicą Tysiąclecia Chrztu Polski. Pod kierownictwem Kardynała Prymasa księża podejmują na terenie całego kraju realizację wspólnego programu kaznodziejskiego i duszpasterskiego celem zapobieżenia moralnej degradacji narodu. Stanowi to ewenement w skali Kościoła powszechnego. Zamierzenie tym ambitniejsze, że Kościół polski pozbawiony był nie tylko dostępu do prasy, radia i telewizji, ale te środki masowego przekazu używano do walki z Kościołem. Wszystkie pomoce duszpasterskie przepisywane były przez kalkę na prymitywnych maszynach do pisania, a plakaty wykonywane ręcznie. Zdobycie kilku ryz papieru wymagało konspiracyjnych działań.
Bp Stefan Bareła objął odpowiedzialność za diecezję, kiedy I sekretarz PZPR Władysław Gomułka prowadził ostre ataki słowne i administracyjne przeciwko polskiemu Kościołowi. Pracownicy Służby Bezpieczeństwa szantażowali księży i ich świeckich współpracowników. Wydziały ds. Wyznań prowadziły codzienne akcje inwigilacji i dręczenia duchowieństwa. Kuratoria Oświaty szykanowały przyparafialne nauczanie wiary. Na świeckich, którzy odnawiali krzyże lub kapliczki przydrożne, a zwłaszcza wynajmowali księżom mieszkania na punkty katechetyczne, nakładano kary administracyjne. Pod koniec 1963 r. władze usiłują zająć w Krakowie część gmachu Seminarium Duchownego.
W Częstochowie przedstawiciele władz zamroczeni opium komunizmu, wyjątkowo arogancko traktowali duchowieństwo, a zwłaszcza biskupów. Prawie codziennie trzeba było bronić autonomii Kościoła przed zakusami jej ograniczenia. Niemałe zmagania z nurtami tzw. postępowych katolików, np. aby zawierzyć w macierzyńską niewolę Matce Bożej wolność Kościoła w Polsce i świecie, również wymagały hartu ducha. Na szczęście ogromna większość społeczeństwa trwała przy Kościele, darzyła zaufaniem swoich duszpasterzy.

Obchody milenium polski

Ksiądz Biskup współpracował z Prymasem Polski kard. Stefanem Wyszyńskim, z metropolitą krakowskim, kard. Karolem Wojtyłą, arcybiskupem Wrocławia Bolesławem Kominkiem zarówno w ramach Komisji Maryjnej, jak i Komisji Duszpasterskiej Episkopatu, w których opracowywano programy duszpasterskie dla polskiego Kościoła. Był razem z nimi twórcą nurtów, które w następnych latach przyniosły błogosławione owoce. Brał udział we wszystkich obchodach milenijnych na terenie Polski, od Gniezna i Poznania poprzez wszystkie ówczesne 24 diecezje, towarzysząc swoim samochodem do każdej miejscowości kard. Stefanowi Wyszyńskiemu. Pogróżki władz pod adresem Księdza Prymasa były bowiem formułowane niedwuznacznie.
Centralne uroczystości 1000-lecia Chrztu Polski miały miejsce 3 maja 1966 r. na Jasnej Górze. Diecezjalne obchody Milenium odbyły się w Sosnowcu w maju 1967 r. Dochodzi podczas nich do manifestacji wrogości władz komunistycznych do Kościoła. Są to czasy „zaaresztowanej” i odtransportowanej na Jasną Górę przez milicję kopii Obrazu Matki Bożej. Bram klasztoru pilnują patrole milicyjne, kontrolując każdy z opuszczających go samochodów. Milenijna peregrynacja kopii Obrazu przekształciła się w nawiedziny wszystkich polskich parafii, diecezja po diecezji. Parafie diecezji częstochowskiej Matka Boża nawiedza od czerwca 1979 r. do października 1980 r.
Mimo wymiany Władysława Gomułki na Edwarda Gierka, ataki władz na polski Kościół, na jego Prymasa i biskupów, a także na jasnogórskie sanktuarium nie ulegają zmniejszeniu. Nieco łatwiej można wprawdzie otrzymać pozwolenie na budowę kościołów, ale jeszcze w 1979 r. władze podejmują próbę utrudnienia pielgrzymom dostępu do sanktuarium jasnogórskiego przez budowę wąskiego przejścia podziemnego pod zamierzoną trasą szybkiego ruchu, która miała oddzielać miasto od Jasnej Góry.

Nowe placówki duszpasterskie

Wiele zabiegów zajmuje Księdzu Biskupowi troska o przekazanie wiary młodemu pokoleniu, o funkcjonowanie katechizacji nie tylko w miejscowościach, gdzie ulokowane były kościoły parafialne, ale wszędzie, gdzie była tego potrzeba. Z tych filialnych placówek katechetycznych powstawały często punkty duszpasterstwa i nowe placówki parafialne. Ksiądz Biskup popiera także rozwijający się ruch rekolekcyjno-formacyjny młodzieży w postaci oaz oraz zamkniętych rekolekcji. Rodzi się także duszpasterstwo rodzin, a zwłaszcza przygotowanie narzeczonych do zawarcia małżeństwa. Przede wszystkim stara się o rozbudowę niewystarczającej sieci placówek parafialnych. Kiedy przedstawił plan utworzenia 100 nowych placówek duszpasterskich, wielu uważało, że porywa się z motyką na słońce. A jednak dzięki ofiarnemu zaangażowaniu duchowieństwa, rozpoczęła się realizacja tego planu. Starania u władz o pozwolenia na budowę nowych kościołów to epopeja poświęcenia księży podejmujących się tego zadania. W Częstochowie o budowę świątyni św. Wojciecha odbywała się nie mniejsza walka niż o kościół dla Nowej Huty. A należy do niej dodać zmagania o inne kościoły, np. Matki Bożej Zwycięskiej w Częstochowie czy na Syberce w Będzinie i o prawie wszystkie powstałe w tamtych latach świątynie. Dla potrzeb administracji diecezjalnej bp Bareła wznosi budynek dla Kurii Diecezjalnej oraz inicjuje rozbudowę Domu Księży Emerytów.

Troska o wykształcenie teologiczne świeckich i duchownych

Powodowany troską o właściwy poziom wykształcenia teologicznego duchowieństwa i świeckich już w 1967 r., w porozumieniu z Wydziałem Teologicznym w Krakowie, kładzie podwaliny pod Instytut Eklezjologiczny, który w 1982 r. przekształcony zostanie w Instytut Teologiczny.
W 1965 r. wznawia Kapitułę Kolegiacką w Wieluniu. W następnych latach doprowadza do koronacji figur Matki Bożej w Leśniowie (1967) i w Dąbrowie Górniczej (1968) oraz obrazu Matki Bożej Pocieszenia w Wieluniu (1971). W 1975 r. zapowiada zwołanie II Synodu Diecezjalnego i rozpoczyna prace powołanych komisji oraz dokonuje reorganizacji dekanatów, ich liczbę zwiększając z 24 na 35. Corocznie wizytuje około 20 parafii, a w kilkunastu udziela bierzmowania.

Budowa seminarium

Aby utrzymać więź z kandydatami do kapłaństwa i ich wychowawcami, Ksiądz Biskup podejmował comiesięczne wyjazdy do Seminarium, mieszczącego się wówczas w Krakowie. Ówczesnymi drogami i starą „warszawą” zabierało to zazwyczaj ponad trzy i pół godziny w jedną stronę. Zabiegał jednocześnie o pozwolenie na budowę w Częstochowie gmachu pod Seminarium Duchowne i o nabycie odpowiedniego na ten cel placu. Rozpoczęcie w 1983 r. u stóp Jasnej Góry budowy pod przyszłe Seminarium Duchowe było dla niego wielkim świętem.

Pielgrzymki Papieża-Polaka

Wybór kard. Karola Wojtyły, metropolity krakowskiego, na stolicę św. Piotra to ogromna radość dla Księdza Biskupa i źródła nadziei. Z dużą grupą diecezjan bierze udział w Rzymie w inauguracji pontyfikatu. Zapewnia Ojca Świętego, że na Jasnej Górze trwać będzie nieustanna modlitwa w jego intencji. Zorganizowanie dwu pierwszych z papieskich pielgrzymek na Jasną Górę wymagało zarówno elastyczności, jak i stanowczości w rozmowach z władzami. Ze Szczytu Jasnej Góry wita Papieża jako Namiestnika Chrystusa i Ojca Narodu.

Biskup wyzwań

W następujących po tej pielgrzymce latach społecznego zrywu Solidarności wspiera wszystkie nurty, podejmując odnowę życia społecznego i moralnego. Przerwanie tych wysiłków przez wprowadzenie w 1981 r. stanu wojennego uważa za krzywdę wyrządzoną polskiemu narodowi.
Bp Bareła cieszył się, kiedy wieloletnie starania o reaktywowanie Niedzieli przyniosły w 1981 r. owoc w postaci ośmiostronicowego tygodnika o 100-tysięcznym nakładzie.
Ksiądz Biskup ofiarnie służył pielgrzymom przybywającym do Jasnogórskiego Sanktuarium, które stało się narodową amboną i konfesjonałem. Starał się, aby obchody Jubileuszu 600-lecia obecności Matki Bożej w Cudownym Obrazie miały szczególny wymiar. Był oddanym przyjacielem Zakonu Ojców Paulinów.
Ten przegląd ważniejszych nurtów działalności trzeciego biskupa częstochowskiego ukazuje wielkie wyzwania, jakie niosły ówczesne czasy oraz odpowiedź na nie bp. Stefana Bareły. Jego współpracownikami byli biskupi pomocniczy: Stanisław Czajka, Tadeusz Szwagrzyk, Franciszek Musiel i Miłosław Kołodziejczyk.