Reklama

Z historii naszych terenów

Bitwa pod Wąsoszem

Dodaj nasz portal do preferowanych źródeł Google
Artykuły z niedziela.pl będą pojawiać się częściej w Twoich wynikach wyszukiwania

Dodaj do Google

W okresie powstania styczniowego w latach 1863-64, jak podaje wybitny znawca tematu Stefan Kieniewicz, na ziemiach zaboru rosyjskiego stoczono ok. 1200 potyczek. Powszechnie wiadomo, że wojska powstańcze zmuszone były walczyć w lasach, rozdrobnione na niewielkie oddziały partyzanckie. Polacy w tym powstaniu byli zbyt słabi, by stawić czoło armii carskiej w wielkiej bitwie, tak jak bywało np. w 1830-31 r.
W panoramę walk powstańczych wpisuje się relacjonowana przez nas historia. 23 kwietnia 1863 r. w miejscowości Wąsosz na ziemi częstochowskiej miała miejsce bitwa, a raczej potyczka jednego z powstańczych oddziałów z Rosjanami. Światło na wydarzenia sprzed 142 laty rzuca opracowanie ks. Jana Związka, Bitwa pod Wąsoszem - 23 IV 1863 r. na tle walk powstańczych na ziemi częstochowskiej (Częstochowskie wiadomości diecezjalne, Częstochowa, 1983, Nr 9, Rok 57). Trzeba wspomnieć, że w latach 60. XIX wieku w Częstochowie powstała organizacja patriotyczna, kierowana przez Juliana Kalinkę i Edwarda Staweckiego. Nastroje ludności były bojowe; liczne manifestacje patriotyczne stały się przyczyną wprowadzenia przez carskiego komendanta miasta 14 października 1861 r. stanu wojennego w Częstochowie i okolicach. Ale represje przynosiły (co nie dziwi z uwagi na nasz niepokorny „charakter narodowy”) odwrotny skutek - społeczeństwo jednoczyło się i mobilizowało. Gromadzono broń, lekarstwa i pieniądze, a w lasach przeprowadzano ćwiczenia wojskowe. W chwili wybuchu powstania (była to noc z 22 na 23 stycznia 1863 r.) punkt zborny dla ochotników wyznaczono w Poraju za Częstochową. Pochodzili oni m.in. z: Częstochowy, Działoszyna, Janowa, Krzepic, Kruszyny, Mrzygłodu, Wąsosza, Wielunia, Wieruszowa, Złotego Potoku i Żarek. Wywodzili się z różnych stanów, nie tylko ze szlachty. Dzięki kazaniom jasnogórskim do powstania nabierali przekonania także chłopi (nota bene po wybuchu powstania Rząd Narodowy ogłosił słynny Manifest Powstańczy, który przyznawał im prawo posiadania ziemi na własność). Na czele poszczególnych oddziałów powstańczych stanęli doświadczeni dowódcy, m.in. płk Teodor Cieszkowski i mjr Józef Oksiński. Już 25 lutego Rosjanie ruszyli przeciw powstańcom; potężne garnizony rosyjskie stacjonowały w Wieluniu, Częstochowie oraz Piotrkowie (na ziemi częstochowskiej były ponadto 4 mniejsze, m.in. w Działoszynie). Do pierwszych potyczek z wojskami carskimi, które wyekspediowano celem zniszczenia powstańców doszło na terenach od Mrzygłodu aż do Wielunia i Częstochowy. W powiecie wieluńskim, do którego należała Częstochowa, naczelnikiem wojskowym został mjr Aleksander Lüttich. W kwietniu miał on przeprowadzić powstańców z kaliskiego do sandomierskiego - na pomoc tamtejszym oddziałom. Siły powstańcze złożone były z 2 partii. Każda z nich ruszyła inną drogą: jedną prowadził Franciszek Parczewski, naczelnik sił zbrojnych powiatu kaliskiego, drugą mjr Lüttich. 22 i 23 kwietnia te dwa oddziały natknęły się na Rosjan - oddział Parczewskiego w lasach na północ od Parzymiech, a oddział Lütticha w trójkącie Smolarze, Popów i Wąsosz. Pod Wąsoszem oddział rosyjski z Wielunia starł się z siłami mjr. Lütticha. Bój rozpoczął się 23 kwietnia 1863 r. o godz. 17.00. Jak podają źródła, co do liczebności walczące wojska były mniej więcej równe: Rosjanie posiadali 2 kompanie piechoty (200 ludzi) i 50 kozaków, a mjr Lüttich 200 piechurów, pluton kosynierów i 30 kawalerzystów. Z uwagi na niebezpieczeństwo nadejścia posiłków dla Rosjan mjr Lüttich zdecydował po półtoragodzinnym boju o wycofaniu swego oddziału, przechodząc przez Wartę w kierunku Murowańca. Straty oceniał na 30 zabitych i rannych; rosyjskie musiały być dość znaczne, gdyż pozwolili oni na spokojne wycofanie się Polaków i nie ścigali ich. W rzeczywistości było aż 34 zabitych Polaków, co odnotowano w jednej z ksiąg metrykalnych parafii Wąsosz. Pozostawionych rannych Rosjanie zamordowali. Wedle zapisu ówczesnego proboszcza wąsoskiego ks. Antoniego Bujakowskiego - większość poległych pochodziła z Wielunia i okolicy (z powiatu wieluńskiego). Najstarszy miał 41 lat, najmłodsi 19 i 20 lat. Pochodzili z różnych stanów. Ich pogrzeb stał się wielką manifestacją patriotyczno-religijną. Nad wspólną mogiłą na cmentarzu w Wąsoszu ustawiono 2 wysokie krzyże drewniane. Bitwa pod Wąsoszem głęboko zapadła w pamięć mieszkańców ziemi częstochowskiej, choć nie była przecież jedyną, ani nawet największą potyczką, jaką stoczono tu w okresie powstania styczniowego.
Po klęsce powstania Królestwo Polskie straciło autonomię. Na naród polski i Kościół katolicki spadły wielkie prześladowania. Powstańcy i ich pomocnicy skazywani byli na śmierć, dożywotnie więzienie, katorgę lub wywózkę w głąb Rosji, a ich majątki konfiskowano i grabiono bądź obciążano kontrybucjami. Tak było w Częstochowie i okolicach, gdzie stoczono wiele walk powstańczych. Ziemia częstochowska i tereny całej obecnej archidiecezji częstochowskiej usiane są mogiłami powstańczymi. Jedną z nich jest ta w Wąsoszu.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Podziel się:

Oceń:

2005-12-31 00:00

Wybrane dla Ciebie

Jan Paweł II o roli Bazyliki św. Piotra. Dziś ważna rocznica

2026-11-18 08:12

Vatican Media

W tej świątyni nie tylko modlimy się przy grobie św. Piotra, ale także powtarzamy jego wyznanie: Ty jesteś Chrystus, Syn Boga żywego. Tak o znaczeniu Bazyliki Watykańskiej mówił Jan Paweł II 23 lutego 1987 r. z okazji zakończenia renowacji fasady świątyni. W archiwach Watykanu zachowało się nagranie wygłoszonego wówczas przemówienia. Dziś mija 400 lat od poświęcenia nowej Bazyliki św. Piotra.

Więcej ...

Kraków: Zgłosiła się osoba chcąca odebrać ciało zamachowca

2026-11-17 15:23

Adobe Stock

Osoba najbliższa 24-letniemu sprawcy strzelaniny na Rynku Głównym w Krakowie zgłosiła się z chęcią odebrania jego ciała – poinformowała Prokuratura Krajowa. Śledczy wydadzą ciało zamachowca po wykonaniu dodatkowych badań w toczonym przez nich postępowaniu.

Więcej ...

Karol Nawrocki podpisał ustawę podwyższającą akcyzę na alkohol, zawetował podniesienie stawki VAT na napoje bezalkoholowe

2026-11-18 16:49

Adobe Stock

Prezydent Karol Nawrocki poinformował w środę, że podpisał ustawę, która zwiększy skalę podwyżek akcyzy na napoje alkoholowe w 2027 r. Dodatkowe wpływy z tego tytułu mają trafić do Narodowego Funduszu Zdrowia.

Więcej ...

Reklama

Najpopularniejsze

Nowenna do Matki Bożej Cudownego Medalika

Nowenna do Matki Bożej Cudownego Medalika

Biskupi zapraszają do Nowenny w intencji Ojczyzny o zgodę...

Kościół

Biskupi zapraszają do Nowenny w intencji Ojczyzny o zgodę...

Nowenna do Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata

Wiara

Nowenna do Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata

Kraków: Zgłosiła się osoba chcąca odebrać ciało...

Wiadomości

Kraków: Zgłosiła się osoba chcąca odebrać ciało...

USA: przywrócono ruch lotniczy na lotniskach w całym kraju

Wiadomości

USA: przywrócono ruch lotniczy na lotniskach w całym kraju

Kraków/ Mężczyzna strzelał do policjantów, został...

Wiadomości

Kraków/ Mężczyzna strzelał do policjantów, został...

Modlitwa za Ojczyznę (Ks. Piotra Skargi)

Wiara

Modlitwa za Ojczyznę (Ks. Piotra Skargi)

Leon XIV szczerze na pokładzie samolotu: o operacji...

Leon XIV

Leon XIV szczerze na pokładzie samolotu: o operacji...

Czy 11 listopada jest obowiązek uczestnictwa we Mszy św.?

Kościół

Czy 11 listopada jest obowiązek uczestnictwa we Mszy św.?