Mały sabotaż

Zygmunt Pietrzak wychowany był w rodzinie patriotycznej na Baranówku w Kielcach. Ojciec Ignacy, wojskowy, służył w II Pułku Artylerii Lekkiej Legionów w Kielcach. Walczył z bolszewikami w 1920 r., potem w 1939 r. wziął udział w ostatniej bitwie obronnej pod Kockiem, w której dowodził generał Kleberg. O tym się często wspominało w domu. W szkole podstawowej należał do harcerstwa. Potem jako 15-latek, już za okupacji, uczęszczał do szkoły zawodowej. Pracował wówczas w niemieckiej fabryce broni. Już wtedy robili mały sabotaż psując z kolegami pociski niemieckie. W wyniku łapanki wraz z kolegą został wywieziony do Rzeszy na roboty przymusowe. Stamtąd wiosną 1943 r. zbiegł razem z kolegą, ale do domu już nie wrócił. Wstąpił do dywersji kieleckiej, gdzie tacy jak on i nieco starsi organizowali liczne akcje przeciw Niemcom. „Byłem młody, marzyłem o partyzantce. Chciałem walczyć. O armii podziemnej już się mówiło, ale wcale nie tak łatwo było się do niej dostać. Partyzanci zachowywali dużą ostrożność”.

Żołnierz

W styczniu 1944 r. dostał się do oddziału „Wybranieccy” pod dowództwem Mariana Sołtysiaka ps. „Barabasz”. „Na szczęście nie mogli sprawdzić ile mam lat, a miałem 17. O dokumenty wtedy nie pytano”. Kiedy był mały, lubił przychodzić do koszar do ojca. Tam czasem żołnierze zabierali go na przejażdżki. Wkrótce sam opanował jazdę konno. Nie mógł jeszcze wiedzieć, jak przydatna okaże się ta umiejętność w czasie okupacji. Dostał przydział do zwiadu konnego. Koledzy zazdrościli, bo każdy żołnierz na koniu czuł się trochę jak ułan. Ale w rzeczywistości praca zwiadu była ciężka. O śnie nie było mowy. „Każdej nocy na koniach przeprawialiśmy przez lasy i penetrowaliśmy teren. Sprawdzaliśmy, gdzie są Niemcy, jakie mają posterunki”. Konia, swojego towarzysza, pamięta do dziś. „Buzerant miał trudny charakter, mnie jednak udało się go poskromić” - wspomina.
Na wieść o wybuchu powstania warszawskiego i w ramach akcji „Burza”, poszli na pomoc walczącej Warszawie. „Pamiętam Mszę polową na rynku w Daleszycach. W biały dzień stanęło na ulicach wojsko polskie ok. 1000 osób. Po raz pierwszy mieszkańcy mieli okazję oficjalnie zobaczyć Armię Krajową. To było wydarzenie. Panowała powszechna radość. Walczyliśmy do późnej jesieni 1944 r.”.
Potem przyszła ciężka choroba. Ropiejące od czyraków nogi, ostry stan zapalny i ogólne wycieńczenie. „Ukrywał mnie najpierw proboszcz Strawczyna, później pewien gospodarz. Tak doczekałem wyzwolenia. Nawiązano łączność z moją rodziną, która po wielu miesiącach dowiedziała się, że żyję. Od tej chwili mieszkałem u wuja Szarińskiego.”

Więzień

Przyszło wyzwolenie, ale znowu trzeba było się ukrywać. Pierwszy raz został aresztowany na skutek obławy MO i UB w Domaszowicach wraz z czterema kolegami i łączniczką. „Rannego w ramię przewieziono mnie do szpitala. Strażnicy dzień i noc stali nad moim łóżkiem, jednak nie upilnowali mnie”. W ucieczce pomógł mu jego przyjaciel Zygmunt Kwas ps. „Kościelny”, Konrad Matysiak ps. „Baran” oraz inni. Znowu trzeba było się ukrywać. Za drugim razem w czerwcu 1945 r. już nie miał tyle szczęścia. „Agenci UB osaczyli mnie w sklepie przy Silnicznej. Wywiązała się strzelanina, w wyniku której zostałem ciężko ranny. Zawieziono mnie już wtedy do więzienia na Zamkowej, na salę szpitalną. Chirurga nie było, więc nogą zajął się internista. Oprócz wielkiego bólu z tego okresu pamięta nie miliony, a miliardy wesz, które oblepiły jego nogi, chodziły dosłownie wszędzie. Taka była opieka. Za akcję przeciw MO i UB dostał karę śmierci, zamienioną na dożywocie.
W tym więzieniu katowano, maltretowano i poniżano ludzi. Słychać było często odgłosy męczarni więźniów. Skąd tu jeszcze miejsce na nadzieję? A jednak. „My byliśmy młodzi i chociaż sytuacja była ciężka, wiedzieliśmy, że o nas pamiętają koledzy. Późno w nocy z 4 na 5 sierpnia 1945 r. usłyszałem strzały. To był charakterystyczny odgłos angielskiego karabinu „Brenn”, wtedy już wiedziałem, że coś się dzieje. Strażnicy kompletnie byli zaskoczeni. W Parku Żeromskiego komendant „Szary” wystawił silne palcówki, które osłaniały akcję żołnierzy w więzieniu. Ostrzeliwały one posterunek MO i jednostki rosyjskie. Żołnierze nie mieli kluczy, a kraty cel były grubości ręki. Słyszałem wybuchy dynamitu i głos moich kolegów: „Bekas idziemy po ciebie”. Obserwowałem wszystko z okna. Nagle zobaczyłem jak odpalono czerwoną rakietę. Oznaczało to koniec akcji. Potem dopiero dowiedziałem się, że zabrakło dynamitu do wysadzenia kraty w drzwiach sali szpitalnej. Pozostałem w więzieniu jako jedyny z AK”.
Potem były długie i ciężkie lata kolejnych więzieniach, które dziś tak ciężko wspominać, bo to tak jakby jeszcze raz otwierać zasklepioną ranę. Wronki, słynny z najgorszej strony X pawilon więzienia na Mokotowie, Wiśnicz - więzienie o łagodniejszym charakterze. Ciężko wydobyć jakieś okruchy normalności z tamtego czasu. „Kąpiele owszem były. Na rozkaz wchodziliśmy wszyscy pod prysznic i po chwili na rozkaz wychodziliśmy. Lał się albo wrzątek, albo lodowata woda - zazwyczaj odwrotnie do pory roku”. Aby większe było upokorzenie, więźniom-żołnierzom AK rozdawano czystą bieliznę - czasem damską, po niemieckich kobietach. Ciężko nie pamiętać 9 miesięcy izolatki w celi, gdzie można było jedynie usiąść, a podłogę codziennie podlewano lodowatą wodą.
Na rehabilitację, tak jak wielu żołnierzy AK, musiał długo czekać. W 1992 r. uznano (Sąd Wojewódzki) jego czyny za „związane z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego” i wyrok unieważniono.

* * *

Na koniec rozmowy wspólnie przeglądamy pożółkłe już fotografie. Tu uśmiechnięty chłopak z karabinem, tu z kolegami - na tajnym zebraniu, a tu znowu na zwiadzie jako żołnierz AK. „To moja najcenniejsza pamiątka” - słyszę jak mówi kpt. Pietrzak. Delikatna biało-czerwona opaska z misternie wyszytą niegdyś przez młodą dziewczynę tarczą „Wybranieccy”. Ale dla niego to coś więcej niż kawałek materiału, to relikwia, to nieco nieaktualne dziś słowo patriotyzm, z którego tłumaczeniem gubią się wielcy politycy, to cała młodzieńcza miłość do Polski, pod którą kryją się ideały wolności, honoru, to odwaga, granicząca z brawurą, to znoszenie przez długie lata upokorzeń i szykan dla sprawy, dla słusznej sprawy - o czym pomimo tylu doświadczeń przekonany jest do dziś.