W igilia, wyraz łaciński, znaczy tyle, co czuwanie, straż, warta. Wigilia początkowo oznaczała nabożeństwa całonocne czy też wieczorne poprzedzające większą uroczystość kościelną. W naszym kraju Wigilią lub niekiedy Wilią nazywa się tradycyjną wieczerzę spożywaną w przeddzień uroczystości Bożego Narodzenia - 24 grudnia.
W Polsce Wigilia przyjęła się w wieku XVIII, powszechną tradycją stała się w wieku XX. Wieczerza chłopska składała się z 7 potraw, szlachecka z 9, a pańska - z 11. Dzisiaj najczęściej przygotowuje się 12 dań. Liczba dań w historii miała symboliczne znaczenie. Nawiązywała do 12 Apostołów, zasiadających do uczty wraz z Chrystusem. Oznaczała także 12 miesięcy. Wieczerza wigilijna rozpoczynała się zawsze modlitwą w wielkim skupieniu. Najczęściej był to pacierz. Tę modlitwę rozpoczynał gospodarz domu lub najstarszy członek rodziny. Następnie odczytywano fragment z Ewangelii opisujący narodzenie Jezusa Chrystusa. W dalszej kolejności ktoś z domowników przemawiał, brał opłatek i dzielił się nim ze wszystkimi uczestnikami uczty, składając przy tym życzenia. Po życzeniach wszyscy obecni zasiadali do spożywania wieczerzy. Powszechnie znany jest dziś także zwyczaj pozostawiania wolnego miejsca przy wigilijnym stole. Jest to pozostałość dawnych wierzeń. Pozostawiając to wolne miejsce przy stole, swoją pamięcią pragniemy także objąć bliskie i drogie nam osoby, które z różnych przyczyn nie mogą być razem z nami w ten wyjątkowy wieczór. Wigilia w sposób szczególny przypomina uczty miłości pierwszych chrześcijan, zwane agapami. Bogactwo „domowego Kościoła”w sposób szczególny uwidacznia się w wieczerzy wigilijnej. Wieczerza wigilijna posiada charakter wybitnie religijny.

Przebieg wieczerzy

Wprowadzenie

Za chwilę przełamiemy się opłatkiem. Po co to czynimy? Chleb jest symbolem życia, chleb podtrzymuje życie. Znak łamania się chlebem jest rodzinnym gestem miłości. Chleb jest zatem symbolem miłości i życia. Bóg w swojej miłości daje nam chleb i życie. Pan Jezus przyszedł na świat, „abyśmy życie mieli”. Uczestnikami tego życia stajemy się przez udział w „łamaniu chleba”, czyli przez przyjmowanie Chrystusa w Komunii św. Ale warunkiem pożywania Chleba Życia jest otwarcie się ku bliźnim, postawa dawania, czynnej miłości. Musimy być dla innych jak chleb. Niech wyrazem tej postawy będzie przełamanie się opłatkiem. Niech wzajemna miłość będzie naszym najlepszym, bo najbardziej Chrystusowym, życzeniem świątecznym.

Modlitwa wigilijna

Boże, nasz Ojcze, w tej uroczystej godzinie wychwalamy Cię i dziękujemy za noc, w której posłałeś nam swojego Syna, Jezusa Chrystusa, naszego Pana i Zbawiciela. Prosimy Cię:
Udziel naszej rodzinie daru miłości, zgody i pokoju - wysłuchaj nas, Panie.
Obdarz także naszych sąsiadów, przyjaciół i znajomych pokojem tej nocy - wysłuchaj nas, Panie.
Wszystkich opuszczonych, samotnych, chorych, biednych i głodnych na całym świecie pociesz i umocnij Dobrą Nowiną tej świętej nocy - wysłuchaj nas, Panie.
Naszych zmarłych bliskich i znajomych (można wymienić imiona) obdarz szczęściem i światłem Twej chwały - wysłuchaj nas, Panie.
Ojcze nasz...
Zdrowaś Maryjo...
Wierzę w Boga...
Panie Boże, Ty sprawiłeś, że ta święta noc zajaśniała blaskiem prawdziwej światłości Jednorodzonego Syna Twojego. Spraw, abyśmy jaśnieli blaskiem Twego światła w naszym codziennym postępowaniu. Przez Chrystusa Pana naszego. Amen.