W dniach 2-3 lutego w Wieluniu odbyło się szkolenie nauczycieli zorganizowane przez Stowarzyszenie Przyjaciół Szkół Katolickich z siedzibą w Częstochowie. W naukach uczestniczyli pedagodzy z placówek w Wieluniu, Kadłubie, Czernicach, Drobnicach, Chojnem, Trzciance i Dębniku. Przyjechało również kilka osób z Radomska i Zawiercia.

Ponieważ był to dzień Matki Bożej Gromnicznej, na początku wspólnie przeszliśmy z zapalonymi świecami do kaplicy szkolnej mieszczącej się na pierwszym piętrze wieluńskiego "katolika". Po inauguracyjnej Mszy św. nastąpiło spotkanie koleżeńskie przy herbacie, a następnie prezes ks. Stanisław Gancarek wygłosił pierwszy wykład, w którym starał się określić sumienie, opisać jego strukturę i działanie.

Ksiądz mówił, że sumienie obejmuje wszystkie elementy psychiki: poznawczy, wolicjonalny i emocjonalny. Tutaj zapisana jest też treść prawa moralnego - intuicyjne wyczucie wartości. Można je poznać na drodze rozumowej. Św. Tomasz z Akwinu pisał: "Prawo naturalne jest prawem rozumnym i powszechnym". Dekalog stanowi zaś przypomnienie tego prawa. Przykazania - jak poucza Kościół - można poznać przez dwie drogi: objawioną i wrodzoną. Świadomość moralna wyrasta z głębokich warstw ludzkiej psychiki. Dalej tłumaczył, że sumienie ma charakter dynamiczny, ma na uwadze dobro jednostki i jest motorem rozwoju człowieka. To sumienie każe realizować człowiekowi cel życia. Wezwanie to nie pochodzi z bezosobowego świata biologii, lecz od Boga. Dojrzały człowiek słyszy wyraźnie głos Stwórcy i rozumie Go. Na płasz-czyźnie sumienia właśnie urzeczywistnia się uświęcenie jednostki. Wykładowca zwrócił uwagę na to, że Boże wezwanie to wołanie nie o coś, ale wołanie o kogoś. Trzeba być nie lepszym (w potocznym rozumieniu tego słowa), lecz należy być bliżej Pana. Sumienie świętego to sumienie poddane Bogu. Wniosek dla nauczycieli jest taki, że celem nadrzędnym pracy wychowawczej winno być kształtowanie sumienia.

Struktura sumienia ma naturę dialogiczną. Ksiądz mówił, że sąd sumienia wynika z oceny elementów, uwarunkowań, motywów. Sąd dojrzałego sumienia jest zgodny z głosem Boga. Człowiek powinien działać zgodnie ze swoim sumieniem, powinien trzymać się sumienia. Wszystko, co czyni niezgodnie ze swoim przekonaniem - jest grzechem. Gdy się nie jest pewnym, należy poradzić się osób godnych zaufania lub odłożyć sprawę na później.

Następnie wykład o mechanizmach obronnych wygłosiła dyrektor wychowawca Viola Błasiak. Powiedziała ona, że dobre mniemanie o sobie jest terenem zamkniętym, którego strzegą właśnie mechanizmy obronne. Obniżają one napięcie emocjonalne - lęk. Jeśli człowiek jest ich świadomy, nie wywołują one szkody, sam lęk też nie byłby szkodliwy, gdyby człowiek umiał go opanować. Gdyby istota ludzka stanęła w prawdzie, mechanizmów obronnych by nie było. Pani psycholog przedstawiła następnie i zobrazowała przykładami takie mechanizmy, jak represja, regresja, racjonalizacja, projekcja, inwersja i intelektualizacja. Z tych powodów nauczyciel powinien być ostrożny w poznawaniu prawdy o sobie i o uczniu. Bóg zresztą zawsze wyprowadzi człowieka z fikcji dobrego mniemania o sobie, ale nie znaczy to, że ma on siedzieć z założonymi rękami.

Później miała miejsce prezentacja multimedialna szkoły katolickiej z Zawiercia. Jej dyrektor podzielił się też cennymi wskazówkami i refleksjami dotyczącymi promocji szkoły.

Odbyło się też dzielenie doświadczeniami w grupach. Tu dla niektórych grup godzina czasu to było mało.

Po wspólnej kolacji nadszedł czas na pytania i uwagi, których słuchacze mieli wiele.

Drugi dzień szkolenia rozpoczęła medytacja prowadzona przez Dyrektor Wychowawcę. Później w skupieniu udaliśmy się na wykład ks. Stanisława Gancarka, mówiący o formowaniu sumienia. Prelegent zwrócił uwagę na to, że pewne sumienie - to nie znaczy - prawdziwe sumienie. To, że ktoś nie ma skrupułów, nie znaczy wcale, że jest święty, a wręcz przeciwnie - nie ma szans na doskonalenie tego sumienia. Wątpliwości są bowiem motorem rozwoju sumienia. Ksiądz podał przykład św. Tereski od Dzieciątka Jezus, której wielka wrażliwość na grzech doprowadziła do nocy zmysłów i w konsekwencji do świętości.

Tak naprawdę dla nauczyciela ważne jest formowanie sumienia ucznia. To pedagog powinien przekazywać i przypominać prawdziwe prawo moralne. Wychowawca powinien czytać więc Biblię, przylgnąć do Słowa Bożego. Musi znać Tradycję i naukę Urzędu Nauczycielskiego Kościoła oraz Katechizm Kościoła Katolickiego. Dalej ksiądz mówił o tym, że sumienie nie jest autonomiczne, lecz teonomiczne, czyli zależne od Boga. W sumieniu wypowiada się Bóg i jaźń człowieka. On rozbija jedność między wolą a rozumem. Wyrzuty sumienia wynikają właśnie z tego rozziewu. Sumienie trzeba pielęgnować, żeby się nie zatraciło. Należy to czynić dzięki cnotom danym nam przez Boga. Są one owocami dobrych czynów i dobrego wychowania. Powinniśmy się otwierać na Łaskę Bożą przez skruchę i wdzięczność.

Nauczyciel ma za zadanie wprowadzać dziecko w dialog ze Stwórcą, wtajemniczać w rzeczywistość sumienia.

W rozwoju sumienia ważna jest refleksja, zejście do głębi: " Nic nie czyń bez zastanowienia, a nie będziesz żałował swego czynu..." ( Księga Syracha). Istotne jest również, aby nauczyciel oddziaływał na wszystkie aspekty sumienia: poznawczy, wolicjonalny i emocjonalny.

Szkolenie zakończyła Msza św. z homilią na temat sumienia oraz wspólny obiad.