Choć jeszcze nie tak dawno byłoby to w Polsce nie do pomyślenia, to dziś coraz częściej ludzie podejmują decyzje o kremacji zwłok, pozostawiając taką ostatnią wolę swoim najbliższym. Większość czyni to ze względów praktycznych, argumentując brakiem miejsc na cmentarzach, względami higienicznymi, mniejszymi kosztami pochówku czy złymi doświadczeniami związanymi z pogrzebami… Jednak zdarzają się również i tacy, którzy czynią to z pobudek antyreligijnych, chcąc na przykład zanegować fakt zmartwychwstania ciał przy końcu świata.
Przez wiele lat Kościół katolicki zabraniał spopielania zwłok, w Polsce ta forma pochówku nie była praktykowana. Obecnie stanowisko Kościoła wyrażone jest w Kodeksie Prawa Kanonicznego: „Kościół usilnie zaleca zachowanie pobożnego zwyczaju grzebania ciał zmarłych. Nie zabrania jednak kremacji, jeśli nie została wybrana z pobudek przeciwnych nauce chrześcijańskiej” (kan. 1176 §3). Kościół nie sprzeciwia się kremacji, ale wymaga, by po spopieleniu ciała chrześcijanina urnę z prochami ludzkimi otoczyć właściwym szacunkiem, a pogrzeb odprawić według rytuału pogrzebowego Kościoła katolickiego.
O szacunku dla ludzkiego ciała mówi Katechizm Kościoła Katolickiego: „Ciała zmarłych powinny być traktowane z szacunkiem i miłością wypływającą z wiary i nadziei zmartwychwstania. Grzebanie zmarłych jest uczynkiem miłosierdzia względem ciała; jest uczczeniem dzieci Bożych, będących świątynią Ducha Świętego” (2300). „Kościół zezwala na kremację zwłok, jeśli nie jest ona przejawem podważania wiary w zmartwychwstanie ciała” (2301).

Anna Bensz-Idziak

* * *

W związku z coraz popularniejszą w Polsce praktyką kremacji zwłok, częstymi przypadkami obrzędu złożenia urny w grobie bez udziału kapłana Episkopat Polski przygotował wskazania dotyczące obrzędów pogrzebu związanego z kremacją zwłok.
(„Dodatek do obrzędów pogrzebu. Obrzędy pogrzebu związane z kremacją zwłok. Obrzęd złożenia urny w grobie”, Katowice 2011).
„Zaleca się w nich zachowanie dotychczasowego zwyczaju grzebania ciał zmarłych, jednocześnie dopuszczając kremację zwłok, jeśli jednak nie została wybrana z pobudek przeciwnych nauce i wierze chrześcijańskiej. Wiernym należy przypominać o pierwszeństwie tradycyjnego grzebania ciała, a także o celach obrzędów pogrzebowych, jakimi są: uczczenie zmarłego, prośba o Bożą pomoc dla niego oraz pocieszenie żywych nadzieją” (kan. 1176 KPK). Kościół preferuje tradycyjny pochówek ciała ludzkiego w trumnie, gdyż pełniej wyraża on wiarę w zmartwychwstanie i lepiej oddaje cześć ciału zmarłego (to właśnie ciału a nie prochom oddaje się cześć podczas liturgii).
Obrzędy pogrzebowe - Mszę św. z ostatnim pożegnaniem włącznie - z udziałem rodziny i wspólnoty parafialnej zasadniczo należy odprawić w kościele, kaplicy cmentarnej lub pomieszczeniu krematorium przed kremacją zwłok, według form podanych w „Obrzędach pogrzebu dostosowanych do zwyczaju diecezji polskich” (Katowice 1991).
Dopełnieniem uroczystości pogrzebowej - bez zewnętrznej okazałości - jest złożenie urny w grobie lub w kolumbarium (ściana lub kaplica na cmentarzu), z udziałem najbliższej rodziny, z zastosowaniem przypisanego obrzędu (zob. „Dodatek do obrzędów pogrzebu”).
Jedynie w uzasadnionych przypadkach, np. przy sprowadzeniu urny z prochami z zagranicy, podane w rytuale obrzędy pogrzebowe można sprawować nad samą urną, którą stawia się na podwyższeniu przed prezbiterium, obok zapalonego paschału.
Wytyczne Episkopatu Polski dotyczące pogrzebu związanego z kremacją wyraźnie przeciwstawiają się dotychczasowej praktyce pogrzebu odprawianego po spaleniu ciała, traktującej urnę na równi z trumną z ciałem zmarłego. Sprawa godnego pochówku ludzkiego ciała to wyzwanie dla duszpasterzy, a przypomnienie nowych wskazań w tej materii jest dobrą okazją do podjęcia na ambonie czy podczas katechezy tematu śmierci i znaczenia chrześcijańskiego pogrzebu.

Ks. Zbigniew Kobus, Referent ds. Liturgii

W trakcie obrad 356. Zebrania Plenarnego Konferencji Episkopatu Polski, odbywającego się w październiku w Przemyślu, biskupi przyjęli tekst listu pasterskiego „O szacunku dla ciała zmarłego i obrzędach pogrzebu związanych z kremacją zwłok”. Będzie on odczytany we wszystkich kościołach w Polsce w niedzielę 13 listopada.