Uroczyste ogłoszenie tytułu i godności bazyliki mniejszej dla kościoła w Rokitnie 3 maja br. nie jest wydarzeniem codziennym. Co oznacza słowo bazylika w sensie architektonicznym i liturgiczno-prawnym? Jakie warunki winien spełniać kościół, aby uzyskać tytuł bazyliki mniejszej? Czy przywileje nadane kościołowi w Rokitnie uaktywnią wspólnotę związaną z bazyliką?

Domus ecclesiae

W sensie architektonicznym bazylika (gr. stoa basilike portyk królewski) jest typowo grecką formą budowli znaną od V w. przed Chrystusem. Budowle tego typu były przeznaczone do zgromadzeń publicznych. Boczne nawy oddzielone rzędami kolumn umożliwiały ruch przychodzących. Bazylika była pałacem królewskim albo siedzibą wysokiego rangą urzędnika. W Rzymie bazyliką nazwano po raz pierwszy budynek wzniesiony w 184 r. przed Chrystusem na Forum Romanum przez cenzora Marka Porcjusza. Te świeckie budynki w Rzymie służyły m.in. na różnego rodzaju spotkania, wykonywanie sądów, targi itp.

Chrześcijanie przejęli słowo bazylika na określenie miejsc sprawowania czci Boga, tym bardziej, że niekiedy właśnie te budynki świeckie były adaptowane dla potrzeb liturgicznych. Rozrastająca się wspólnota chrześcijańska potrzebowała miejsca, w którym mogłaby się gromadzić. Właśnie dlatego zadanie budowli kościelnej definiuje się w sensie nie tylko sakralnym, ile ściśle funkcjonalnym, jako umożliwienie liturgicznego bycia razem. Chrześcijańska budowla kościelna dość szybko zyskała sobie miano "domus ecclesiae" ("dom Kościoła", zgromadzenie Ludu Bożego), a samo słowo "ecclesia" (zgromadzenie, Kościół) było następnie używane nie tylko dla oznaczenia żywej wspólnoty, lecz także jako skrótowe określenie mieszczącej ją budowli.

Nazwę bazylika do kościelnych budowli zastosowano po raz pierwszy w 303 r. Od czasów Konstantyna Wielkiego bazylika oznacza większe budynki kościelne, budowane na planie podłużnym, kościół wielonawowy, którego nawa główna jest wyższa od naw bocznych i otrzymuje oświetlenie przez okna umieszczone w górnej strefie swoich ścian. Wywodząca się z typu budynku przeznaczonego na zgromadzenia publiczne starochrześcijańska budowla kościelna, przeważnie posiadała absydę z siedzeniem dla biskupa. Bazylika stała się miejscem wychwalania Boga przez wykonywanie kapłańskiego urzędu Chrystusa Arcykapłana i Króla.

Większe i mniejsze

Dziś słowo "bazylika" oznacza tytuł honorowy przyznawany niektórym kościołom m.in. ze względu na starożytne pochodzenie, intensywność i zasięg duszpasterskiego oddziaływania. Z liturgicznego i prawnego punktu widzenia rozróżnia się bazyliki patriarchalne i bazyliki mniejsze.

Bazylika patriarchalna - od XVIII w. nazywana bazyliką większą (basilica maior) - bezpośrednio podlega papieżowi. Cechami ją wyróżniającymi są tron i ołtarz papieski, zastrzeżone wyłącznie dla papieża lub upoważnionych przez niego prałatów. Do bazylik patriarchalnych należą rzymskie świątynie św. Jana Chrzciciela na Lateranie, Matki Bożej Większej, św. Piotra na Watykanie, św. Pawła za Murami, św. Wawrzyńca oraz św. Franciszka i Najświętszej Maryi Panny od Aniołów w Asyżu. Do przywilejów bazylik patriarchalnych należą: specyficzne konopeum (zasłona na tabernakulum), tintinnabulum (dzwoneczek liturgiczny), szczególne odpusty, kolegium penitencjarzy, cappa magna (okazała kapa liturgiczna) oraz rokieta (komża) dla kanoników. Odwiedzenie czterech pierwszych bazylik jest warunkiem uzyskania odpustu w roku jubileuszowym. Otwarta jest w nich tak zwana porta sancta, czyli święte drzwi.

Bazylika mniejsza (basilica minor) to kościół obdarzony honorowym tytułem, odznaczający się wartością zabytkową albo użytecznością liturgiczną lub duszpasterską. Wzorowany na przywilejach bazyliki patriarchalnej tytuł bazyliki mniejszej jest nadawany wielu znaczniejszym kościołom w całym świecie. Papież Pius VI nadał ten tytuł po raz pierwszy w 1783 r. kościołowi św. Mikołaja w Tolentino. W 1836 r. Kongregacja Obrzędów przeniosła przywileje nadane kościołom kolegiackim ( collegiata insignis) także na bazyliki mniejsze. Odtąd tytuł ten przysługuje również kościołom kolegiackim. Obecnie tytuł ten nadawany jest przez papieża lub w drodze prawa zwyczajowego dla znaczniejszych kościołów kolegiackich i klasztornych oraz sanktuariów maryjnych znanych jako miejsca pielgrzymkowe, m.in. Lourdes, Fatima, Kevelaer, Altoatting, Ottobeuren, Werl, Mariazell.

W Polsce godność bazylik mniejszych uzyskało dziesięć kościołów katedralnych, jedenaście sanktuariów maryjnych, ponadto dwadzieścia jeden znaczniejszych kościołów.

Kościół wzorcowy

Uzyskanie tytułu bazyliki mniejszej stawia kościół jako wzór dla innych pod względem przygotowania i przebiegu celebracji Najświętszej Eucharystii, pokuty i innych sakramentów. Dokumenty Stolicy Apostolskiej mówią, że kościół, któremu nadaje się tytuł bazyliki, powinien być wzorem pod względem celebracji liturgicznych. Godną i przykładną celebrację mają zapewnić różne elementy wymagane do sprawowania liturgii ( ołtarz, ambona, miejsce przewodniczenia) usytuowane zgodnie z wymogami odnowy liturgicznej.

Dokument Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów O tytule bazyliki mniejszej z 1989 r., przypomina też obowiązki i zadania w dziedzinie liturgiczno-duszpasterskiej. W bazylice mniejszej winna odbywać się stała formacja liturgiczna wiernych przez kształcenie zespołów dla sprawowania czynności liturgicznych, kursy dokształcające, serie konferencji itp. Do głównych zadań wspólnoty związanej z bazyliką należy studiowanie i upowszechnianie dokumentów Papieża i Stolicy Apostolskiej, zwłaszcza odnoszących się do świętej liturgii. Starannie winno być głoszone Słowo Boże. Należy rozwijać czynne uczestnictwo wiernych tak w sprawowaniu Eucharystii, jak Liturgii Godzin. Ponadto niech będą pielęgnowane zatwierdzone formy pobożności ludowej.

Dla uwydatnienia szczególnej więzi komunii łączącej bazylikę mniejszą z rzymską stolicą św. Piotra, co roku winno obchodzić się: a) święto katedry św. Piotra (22 lutego); b) uroczystość Świętych Apostołów Piotra i Pawła (29 czerwca); c) rocznicę wyboru Ojca Świętego lub inauguracji jego pontyfikatu.

Wierni, którzy nabożnie będą nawiedzać bazylikę i uczestniczyć w niej w jakimś obrzędzie lub przynajmniej pomodlą się słowami Modlitwy Pańskiej i odmówią wyznanie wiary, mogą pod zwykłymi warunkami (sakramentalna spowiedź, przystąpienie do Stołu Pańskiego i modlitwa w intencji Ojca Świętego), dostąpić odpustu zupełnego w następujących dniach: 1) w rocznicę poświęcenia bazyliki w Rokitnie; 2) w dniu liturgicznego obchodu uroczystości Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny; 3) w uroczystość Świętych Apostołów Piotra i Pawła; 4) w rocznicę nadania kościołowi w Rokitnie tytułu bazyliki mniejszej (3 maja); 5) raz w roku w dniu ustalonym przez miejscowego ordynariusza; 6) raz w roku, w dniu dowolnie wybranym przez każdego z wiernych.

Znak papieski, to jest "skrzyżowane klucze", może być używany jako ornament na chorągwiach, sprzętach liturgicznych oraz pieczęci zarządu bazyliki. Zarządca (rektor) bazyliki podczas sprawowanych przez siebie funkcji może nosić na sutannie i na komży - czarny mucet przyozdobiony czerwonym obramowaniem oraz tegoż koloru guzikami i obszyciem dziurek.

Rokitno - pierwsza bazylika w diecezji

Na prośbę biskupa diecezjalnego Adama Dyczkowskiego skierowaną do Stolicy Apostolskiej, działająca w imieniu papieża Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów nadała tytuł i godność bazyliki mniejszej kościołowi Matki Bożej Rokitniańskiej w Rokitnie. Jest to pierwszy w diecezji zielonogórsko-gorzowskiej kościół, który otrzymał ten tytuł. Wobec tego - obok kościoła katedralnego w Gorzowie Wlkp. i kościoła konkatedralnego w Zielonej Górze, w których znajduje się katedra - znak nauczycielskiego posługiwania i władzy biskupa, pasterza diecezji, oraz znak jego komunii z rzymską katedrą św. Piotra - sanktuarium Matki Bożej Cierpliwie Słuchającej w Rokitnie stało się świątynią o szczególnym znaczeniu liturgicznym i duszpasterskim. Odznaczenie tej świątyni tytułem bazyliki mniejszej jest znakiem szczególnej więzi z Kościołem rzymskim i z osobą następcy św. Piotra.

Kościół w Rokitnie cieszy się wśród wiernych, nie tylko w naszej diecezji wielkim uznaniem. Tę wyjątkowość uzyskał ze względu na znajdujący się tam łaskami słynący obraz Matki Bożej Cierpliwie Słuchającej, uroczyście koronowany w 1989 r. Niemałe też jest historyczne znaczenie tego kościoła oraz jego walor jako obiektu sztuki. Znajdujący się tam dom rekolekcyjny stwarza możliwość formacji wiernych przez rekolekcje, konferencje, wykłady i inne tego rodzaju inicjatywy. Odpowiednia liczba prezbiterów przeznaczonych do posługi liturgiczno-pastoralnej w tym kościele ma zapewnić sprawowanie tam Eucharystii i sakramentu pokuty. Ponadto odpowiedni zespół ministrantów oraz dobrze przygotowana schola śpiewaków ma ożywiać uczestnictwo wiernych w liturgii także przez muzykę i śpiew sakralny.

Dzień 3 maja br., kiedy zostanie ogłoszony tytułu bazyliki przyznany kościołowi w Rokitnie przez Stolicę Apostolską, będzie przeżywany świątecznej atmosferze. W związku z tym przewidziane są odpowiednie homilie, modlitwy, czuwanie i inne celebracje. W dniu ogłoszenia tytułu bazyliki mniejszej podczas sprawowanej Mszy o Najświętszej Maryi Pannie Królowej Polski na początku celebracji, przed hymnem Chwała na Wysokości Bogu zostanie odczytane Breve Apsotolskie, na mocy którego kościół w Rokitnie został podniesiony do godności bazyliki mniejszej.

Nowa bazylika, świątynia, traktowana jako jeden z głównych znaków Kościoła świętego, "dom Kościoła" czyli dom Boga i chrześcijańskiej wspólnoty, która nie została uczyniona ludzką ręką, istnieje, ale równocześnie w jakiś tajemniczy sposób znajduje się jeszcze w budowie. Wielki gest objęcia ramionami przez Ukrzyżowanego jeszcze nie osiągnął celu, dopiero się rozpoczął. Liturgia chrześcijańska jest liturgią w drodze, liturgią pielgrzymowania w stronę przemienienia świata, które nastąpi wówczas, gdy Bóg będzie "wszystkim we wszystkich" ( 1 Kor 15, 28) - oto cel świata, istota "ofiary" i kultu.