Miłośnicy niniejszej rubryki potrafią już odnaleźć widoczne teraz
planety. Wieczorem możemy podziwiać Marsa, Jowisza i Saturna. Najkrócej
widoczny będzie Mars (zaledwie parę godzin), Jowisz i Saturn zajdą
dopiero około północy. Zauważmy, że wraz z upływem czasu wszystkie
obiekty zmieniają swoje położenie. Oprócz planet na wieczornym niebie
widzimy również setki gwiazd, a w pogodną czarną noc gołym okiem
możemy zobaczyć ich ponad tysiąc!
Gwiazdy można pogrupować w dające się rozróżnić wzory, zwane
gwiazdozbiorami. Umiejętność ich rozpoznawania to wielka przyjemność.
Obecnie astronomowie dzielą niebo na 88 obszarów, z których każdy
zawiera jeden gwiazdozbiór.
Rozpocznijmy od odnalezienia Gwiazdy Polarnej, ponieważ
ona wyznacza kierunek północny i pomaga w orientacji. W tym celu
odszukajmy znany wszystkim Wielki Wóz. Godzinę po zachodzie Słońca
znajdziemy go nisko nad północnym horyzontem (dyszlem skierowany
w dół). Dwie ostatnie gwiazdy Wielkiego Wozu mogą służyć jako strzałka
wskazująca Gwiazdę Polarną. Gdy już ją odnaleźliśmy, ustawmy się
twarzą do niej. Patrzymy wówczas dokładnie na północ. Za naszymi
plecami znajduje się południe, zaś dokładne wyznaczenie wschodu (prawa ręka) i zachodu (lewa ręka) nie sprawi nam już nigdy trudności.
Gwiazda Polarna jest ostatnią gwiazdą dyszla i najjaśniejszą
w gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy (Ursa Minor - UMi). W większości
legend gwiazdozbiór ten występuje razem z Wielką Niedźwiedzicą (Ursa
Major - UMa). Zauważmy, że dyszle Małego i Wielkiego Wozu zwrócone
są zawsze w przeciwne strony. Patrząc na Gwiazdę Polarną, nie zdajemy
sobie sprawy z dzielącej nas od niej odległości - 1087 lat świetlnych!
Żółte światło tej gwiazdy wędrowało ponad tysiąc lat, zanim dotarło
dziś do naszych oczu. Gwiazda Polarna jest tzw. nadolbrzymem o mocy
promieniowania aż 12 tys. razy większej niż nasze Słońce. Wyobraźmy
sobie, co by było, gdyby zamienić miejscami te dwie gwiazdy! Na szczęście
dzieli nas olbrzymia odległość.
Chociaż Gwiazda Polarna nie jest tak bardzo jasna, już od
dawna była wykorzystywana w nawigacji morskiej. Jest jedyną gwiazdą,
która wydaje się nie zmieniać swego położenia na niebie. Możemy to
zauważyć, obserwując gwiazdy co najmniej parę godzin. W miarę upływu
czasu wszystkie równocześnie zmieniają swoje położenie, wszystkie
- z wyjątkiem Gwiazdy Polarnej! Wydaje się, jakby cała sfera niebieska
była wielkim kołem wykonującym obrót wokół tej gwiazdy. Zauważmy
też, że gwiazdy znajdujące się dalej od bieguna północnego wschodzą
i zachodzą za horyzontem, natomiast te znajdujące się bliżej bieguna (np. Wielki Wóz) nigdy nie zachodzą.
O północy Wielki Wóz jest już wysoko na niebie, wyraźnie
zmieniwszy swe położenie. Tak będzie aż do rana. Gdyby nie Słońce,
moglibyśmy właściwie obserwować go przez cały dzień, aż wieczorem
znajdzie się w tym samym położeniu, co dzisiaj. Podobnie wszystkie
inne gwiazdy wspólnie wykonują obrót wokół Gwiazdy Polarnej, nie
zmieniając położenia względem siebie. Ze względu na tę właściwość
gwiazd możemy ich położenia odczytywać z map, czego, niestety, nie
da się uczynić z planetami. Planety zmieniają bowiem swe położenie
względem siebie i względem gwiazd, co uważny obserwator zauważy już
po paru dniach. Bo z planetami jest jak w piosence: "szaleją, szaleją,
szaleją...".
Pomóż w rozwoju naszego portalu



