Naród, który nie szanuje swoich seniorów, to naród bez przyszłości.

Organizacja Narodów Zjednoczonych chciała zwrócić szczególną uwagę na sytuację seniorów pod koniec XX wieku i dlatego ogłosiła rok 1999 - Międzynarodowym Rokiem Seniora. W ostatnim czasie Jan Paweł II skierował List do osób w podeszłym wieku. Specyfiką i wartością tego listu jest to, że nie tylko mówi o problemach osób starszych, lecz także jest napisany przez ich rówieśnika i dotyka najtrudniejszych problemów ludzkiej egzystencji. To poważny, ciepły i piękny list, mówiący o problemach XX w., które były udziałem pokolenia naszych seniorów, ale również pełen optymizmu wynikającego z wiary.
Obecnie - na początku 2000 r. - czas na krótkie podsumowanie. Trudno tu szczegółowo omawiać uroczystość po uroczystości - było ich wiele, zarówno na poziomie ogólnopolskim (konferencja pt. Społeczeństwo otwarte dla wszystkich pokoleń, zorganizowana przez min. Marię Smereczyńską pod honorowym patronatem premiera Jerzego Buzka), jak i lokalnym (spotkania w klubach seniora, domach dziennego pobytu, domach opieki społecznej). W Poznaniu dodatkowo przygotowaliśmy z okazji Międzynarodowego Dnia Seniora, który przypada 1 października, List do seniorów poznańskich z załączonym informatorem o różnych formach opieki i pomocy oferowanej przez jednostki miejskie w postaci pomocy socjalnej, pomocy dla osób niepełnosprawnych lub kombatantów, możliwości uzyskania skierowań do dziennych domów pobytu lub domów pomocy społecznej oraz propozycjach spędzania wolnego czasu w klubach seniora, Uniwersytecie Trzeciego Wieku itp. Przygotowywany jest film prezentujący najciekawsze formy aktywności ludzi starszych. W Poznaniu, poza 24 klubami seniora, 3 domami dziennego pobytu (zapewniającymi usługi pielęgnacyjne, rehabilitacyjne oraz kulturalno-rekreacyjne), 5 stacjonarnymi domami pomocy społecznej oraz zakładem opiekuńczo-leczniczym, znajdują się jeszcze Uniwersytet Trzeciego Wieku, Towarzystwo Samopomocy Starszej Generacji "Vis Vitalis" oraz Fundacja Korab Wielkopolski.
Uniwersytet Trzeciego Wieku, obchodzący w Poznaniu w Roku Seniora 20-lecie swojej działalności, stwarza osobom w podeszłym wieku możliwości uczestniczenia w zajęciach sekcji naukowych, kulturalnych i fizyczno-ruchowych. Na szczególne podkreślenie zasługuje sekcja historii sztuki (prowadzona przez pracowników Muzeum Narodowego w Poznaniu), sekcja turystyczna (prowadzona przez profesjonalnych przewodników), sekcja muzyczna (Chór UTW), sekcja literacka oraz sekcja plastyczna.
Fundacja Korab Wielkopolski powołana została kilka lat temu przez poznański Klub Inteligencji Katolickiej w celu utworzenia i zapewnienia pełnego funkcjonowania Środowiskowego Domu Emeryta dla Inteligencji. Dom ten ma zapewnić godziwe warunki starzenia się grupie społecznej, która wniosła istotny wkład w rozwój Polski, a przez lata była pomijana i lekceważona. Władze Poznania przekazały na te cele Fundacji prawo wieczystego użytkowania odpowiedniej działki.
Towarzystwo Samopomocy Starszej Generacji "Vis Vitalis" jest z pewnością jedną z niewielu polskich organizacji zrzeszonych w międzynarodowym ruchu seniorów - EURAG. EURAG (Europejska Grupa Robocza Starszej Generacji - z niem. Europeische Arbeitsgruppe - Geeltern Generation) to organizacja powstała w 1962 r. z członków pochodzących z 6 państw. Obecnie jest ich 30 i EURAG kojarzy się z nazwą Związek Starszej Generacji Europy. Od 1996 r. Towarzystwo jest członkiem Rady Generalnej EURAG-u, a od 1997 r. założyło Sekcję EURAG Polska. Z inicjatywy Towarzystwa powstał w Poznaniu Komitet Organizacyjny Międzynarodowego Roku Seniora 1999. 11 grudnia 1999 r. w Poznaniu odbyła się zorganizowana przez Towarzystwo prezentacja aktywności kulturalnej poznańskich seniorów, a w tym prezentacja zespołów wokalno-muzycznych, kabaretów i utworów poetyckich, wystawa obrazów i rękodzieła oraz sesja naukowa dotycząca problemów trzeciego wieku.
Jednak to, co moim zdaniem jest najważniejsze, i to, co powinno pozostać po Roku Seniora, to zmiana stosunku społeczeństwa - i to przede wszystkim jego młodszej części - do osób w wieku podeszłym. Bo o ile dość powszechnie akceptuje się potrzeby osób starszych w zakresie różnych form opieki, o tyle często brakuje zrozumienia dla roli, jaką osoby w wieku podeszłym mają do odegrania w społeczeństwie. A jest to rola niezwykła i trudna do przecenienia. Bowiem - jak pisze Ojciec Święty Jan Paweł II w encyklice Evangelium vitae: "Człowiek stary nie jest tylko ´przedmiotem´ troski, opieki i służby. On sam może także wnieść cenny wkład w Ewangelię życia. Może i powinien wykorzystywać bogate doświadczenie, jakie zdobył w ciągu lat swego życia, aby przekazywać mądrość, świadczyć o nadziei i miłości" (n. 94).
Niezależnie od swej wiedzy, doświadczenia i umiejętności, którymi przecież wciąż mogą służyć innym, ludzie starsi są ogniwem w łańcuchu pokoleń, które przenosi w przyszłość dziedzictwa tradycji naszych przodków. Tradycji narodowych i religijnych, ogólnopolskich, ale i tych lokalnych czy rodzinnych. To doświadczeni przez historię przedstawiciele starszego pokolenia najlepiej rozumieją, co znaczy umiłowanie Ojczyzny, bo oni za nią krew przelewali. Doświadczenie i przeżyte lata pozwalają im na uzyskiwanie niezbędnego dystansu do bieżących wydarzeń otaczającej nas rzeczywistości. Zwraca na to szczególną uwagę Jan Paweł II w swoim Liście: "Ludzie starzy pomagają nam mądrzej patrzeć na ziemskie wydarzenia, ponieważ dzięki życiowym doświadczeniom zyskali wiedzę i dojrzałość. Są strażnikami pamięci zbiorowej, a więc mają szczególny tytuł, aby być wyrazicielami wspólnych ideałów i wartości, które są podstawą i regułą życia społecznego. Wykluczyć ich ze społeczeństwa znaczy w imię nowoczesności pozbawionej pamięci odrzucić przeszłość, w której zakorzeniona jest teraźniejszość. Ludzie starsi dzięki swej dojrzałości i doświadczeniu mogą udzielać młodym rad i cennych pouczeń. (...) Przykazanie poucza też, że należy okazywać szacunek tym, którzy żyli przed nami, oraz ich dobrym dziełom: ´ojciec i matka´ oznaczają tu również przeszłość, więź między kolejnymi pokoleniami, dzięki której możliwe jest samo istnienie narodu".
Osobiście żywię ogromną wdzięczność i szacunek dla ludzi w podeszłym wieku - pokolenia wychowanego przed wojną, w wolnej Polsce, lecz zwykle w warunkach trudnych, bez zbytków i luksusów, lecz w oparciu o miłość Boga i Ojczyzny oraz zasady uczciwości i wierności, pracowitości i sprawiedliwości, godności i honoru. Przyszło im żyć i zdawać prawdziwy egzamin dojrzałości w trudnych latach II wojny światowej. Wielu utraciło w niej rodziców, rodzeństwo, przyjaciół. Ich najbliżsi ginęli w kampanii wrześniowej, w Katyniu, w obozach koncentracyjnych i gułagach, aresztowani za pracę w konspiracji, walcząc na wielu frontach, w akcji "Burza" i Powstaniu Warszawskim. Jednak nie dość było krwi w czasach wojny - kolejne ofiary pochłonęły okrutne lata powojennego terroru i stalinizmu. Te rany były tym boleśniejsze, że często zadane własnymi rękami. Za niepodległą Polskę, którą donieśli do naszych czasów, za przelane za nią "pot, krew i łzy" oraz za podtrzymywanie ducha wolności w zniewolonym kraju należą się ludziom tego pokolenia szczere i głębokie podziękowania oraz szacunek.
Na zakończenie pozostaje mi jedynie życzyć wszystkim ludziom starszym, by młodsi - dziś biorący odpowiedzialność za przyszłość Polski - okazali się ich godnymi następcami.

Raport ONZ o seniorach

20 stycznia br. w Pałacu Prezydenta RP odbyła się uroczysta prezentacja wydanego przez ONZ Raportu o rozwoju społecznym - Polska 1999: "Ku godnej aktywnej starości". W dokumencie została opisana sytuacja społeczna osób w podeszłym wieku w Polsce, zaś w jego przygotowaniu brali udział przedstawiciele środowiska poznańskiego. Władze miasta Poznania, jako jedyni przedstawiciele samorządowi, zostały zaproszone do zaprezentowania swoich doświadczeń w zakresie pomocy i aktywizacji osób starszych. Wiceprezydent Poznania - dr Andrzej Grzybowski, zabierając głos podczas spotkania, zaznaczył, że u podstaw działań na rzecz ludzi starszych znalazła się świadomość faktu, że dziś stanowią oni 15% społeczeństwa, a w niedalekiej przyszłości może to być nawet 25%. Podkreślił również, że program obchodów Roku Seniora w Poznaniu miał na celu przede wszystkim integrację starszego pokolenia poznaniaków z mieszkańcami aktywnymi zawodowo, promowanie wśród seniorów zdrowego stylu życia oraz stworzenie im możliwości samorealizacji.
Poniżej drukujemy wypowiedź dr. Grzybowskiego na temat pomocy ludziom starszym i wspierania ich w znoszeniu trudności związanych z tzw. trzecim wiekiem.