Ojciec Święty Jan Paweł II przebywał w Armenii w dniach 25-27 września br. Bezpośrednim powodem wizyty była 1700. rocznica przyjęcia chrześcijaństwa przez Armenię - pierwszy kraj świata, który uznał chrześcijaństwo za religię panującą. 18 lutego 2001 r. uroczyście obchodzono tę rocznicę w Armenii.
Ormianie współżyli i współżyją z Polakami od XI wieku. Osiedlali się na południowo-wschodnich rubieżach naszej Ojczyzny, uchodząc przed prześladowaniami tureckimi. Współżycie z nimi układało się bardzo dobrze, dzięki ich lojalności i sympatycznym cechom charakteru narodowego, a także dzięki wspaniałemu poczuciu humoru, co w pewnej mierze wpłynęło na typ lwowiaka. Lwów, w którym osiedliła się wielka liczba Ormian, zasłużył także na chlubny tytuł semper fidelis - zawsze wierny. Ormianie trudnili się głównie handlem, pośredniczyli w stosunkach handlowych ze Wschodem. Ilustracją tych kontaktów jest m.in. urocza powieść historyczna dla młodzieży Wł. Łozińskiego pt. Oko proroka. Królowie polscy, zaczynając od Kazimierza Wielkiego, nadawali Ormianom liczne przywileje. Dzięki tak sprzyjającym warunkom Ormianie spolszczyli się, dobrze władali językiem polskim, zadomowili się w naszej kulturze, pozostając przy swoich tradycjach i obrządku chrześcijańsko-monofickim, a po unii w 1691 r. - ormiańsko-katolickim.
Parafie ormiańsko-katolickie istnieją w Gliwicach, Warszawie i w Gdańsku. Liturgia jest tam odprawiana w obrządku katolicko-ormiańskim w językach: greckim, łacińskim, ormiańskim i polskim.
Na terenie dawnego Podola istniało wiele świątyń ormiańsko-katolickich. Pamiętamy, że Ojciec Święty podczas historycznej pielgrzymki na Ukrainę nawiedził we Lwowie 26 czerwca br. katedrę ormiańską pw. Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny. Budowę tej katedry rozpoczęto za Kazimierza Wielkiego. Istniały też we Lwowie trzy inne świątynie ormiańskie.
Spolszczeni Ormianie przyczynili się do rozwoju kultury i nauki polskiej. Ormianinem z pochodzenia był ks. Grzegorz Piramowicz ( 1735-1801) - pedagog, "najużyteczniejszy członek Komisji Narodowej" ( cytuję za Encyklopedią Gutenberga), który też współdziałał w przygotowaniu Konstytucji 3 Maja. Ormiański arcybiskup Mikołaj Torosowicz (ok. 1604-81) zapoczątkował unię z Kościołem rzymskokatolickim i sprowadził do Lwowa Zakon Teatynów, zajmujący się wychowaniem kapłanów, pełnił też funkcję sekretarza króla Władysława IV. Jednym z najwybitniejszych Polaków pochodzenia ormiańskiego był abp Józef Teofil Teodorowicz ( 1864-1938). Zasiadał w austriackiej Izbie Panów, broniąc spraw polskich. Następnie był posłem do Sejmu Ustawodawczego wolnej Polski i senatorem RP (do 1923 r.). Wspaniały, mężny kaznodzieja, położył wielkie zasługi na polu działalności społecznej i kulturalnej jeszcze pod zaborem austriackim.
Pochodzenie ormiańskie mieli artyści malarze: Teodor Axentowicz (1859-1938), Józef Mehoffer (1869-1946), a także zmarły niedawno Tadeusz Żychiewicz (1922-94) - głęboki, a zarazem obdarzony błyskotliwym dowcipem pisarz katolicki. W literaturze amerykańskiej zapisał się promienny, serdeczny pisarz William Saroyan (1908-81), syn uchodźców z Armenii.
Juliusz Słowacki sięgał do tradycji ormiańskich. Królem-Duchem, zanim wcielił się w Popiela, był Ormianin. "Ja, Her Armeńczyk, leżałem na stosie..." Kirkor z Balladyny jest ormiańskim brzmieniem często występującego wśród Ormian imienia Grzegorz.
Ormianie chlubią się starożytnym pochodzeniem, potwierdzonym przez odkrycia archeologiczne oraz przez Biblię. Na terenach dawnej Wielkiej Armenii, zagrabionych przez Turcję, znajduje się góra Ararat ( 5122 m), na której po potopie zatrzymała się arka Noego (Rdz 8, 4). Biblia mówi, że Noe "pierwszy zasadził winnicę" (Rdz 9, 20). Archeologowie dowiedli, że sfermentowany sok z winogron używano na tym terenie jako napoju już w czasach neolitu (6000-2000 przed Chr.). Jeszcze raz występuje Armenia w Biblii w Księdze proroka Jeremiasza (Jr 51, 27), gdy wzywa on królestwo Ararat, czyli Armenię, do walki przeciw Babilonowi w VII wieku przed Chrystusem.
Położenie kraju między Morzem Kaspijskim a Eufratem, mimo wysokich gór (Taurus Armeński) nie chroniło przed najazdami, które przyciągała zamożność ludności oraz bogactwa naturalne. Pierwotnych mieszkańców - Chaldów podbili indoeuropejskiego pochodzenia Hajowie. Zlanie się tych dwu ludów utworzyło naród ormiański. Dzieje jego były burzliwe i krwawe. Kolejne fale najeźdźców tratowały tę ziemię. Napadali i podbijali Armenię Asyryjczycy, Persowie, Partowie, Rzymianie, Turcy Seldżuccy. Hordy tureckie zniszczyły rodzimą kulturę, wspaniały na owe czasy system nawadniania i cofnęły rozwój kraju o 200 lat. Nękani najazdami Ormianie przemieścili się do Cylicji, gdzie utworzyli Królestwo Małoarmeńskie. Po 435 latach walk, w 1375 r., podbili je egipscy mamelukowie (biali jeńcy pochodzenia tureckiego, od XIII wieku właściwi władcy Egiptu), a ostatecznie, w 1514 r., Turcy. W XVIII i XIX wieku północną część Armenii zdobyli Rosjanie. Bolszewicy utworzyli tu republikę sowiecką w 1922 r. Turcy w podbitej części dokonywali straszliwych rzezi Ormian, dążyli do całkowitej ich eksterminacji w latach 1895, 1914, 1915, 1917, 1920. Zginęło wówczas z głodu podczas tułaczki na pustyni 2 mln Ormian, a 600 tys. bezbronnej ludności zostało wycięte w pień.
W XX wieku historia zmuszała Ormian do kolejnych fal emigracji. Zachowali oni przy tym rodzimą kulturę, której oryginalność polegała na nasyceniu bogactwa Wschodu elementami hellenistycznymi.
Ormianie podkreślali swoją odrębność, przyjmując w 552 r. własną rachubę czasu, a następnie własny alfabet, który - według tradycji - przyśnił się mnichowi Mesropowi Masztocowi w V wieku.
Przed przyjęciem chrześcijaństwa religię Ormian, jak we wszystkich wschodnich prowincjach Cesarstwa Rzymskiego (z wyjątkiem religii mojżeszowej), cechował synkretyzm, czyli połączenie sprzecznych idei w niejednolitą całość. Czczono bóstwa perskie, greckie, rzymskie.
Chrześcijaństwo dotarło do Armenii prawdopodobnie już za czasów apostolskich. Tradycja głosi, że pierwszymi misjonarzami byli święci Bartłomiej - Natanael i Juda Tadeusz, którzy też ponieśli tam śmierć męczeńską. Tertulian ok. 200 r. uważał Armenię za kraj chrześcijański. Jako pierwsza uznała też Armenia - w 301 r. chrześcijaństwo za religię panującą, dzięki św. Grzegorzowi Oświecicielowi (Iluminatorowi). W VI wieku przyjęła doktrynę monofizycką, przypisującą Chrystusowi jedynie naturę Boską. Polscy Ormianie odrzucili monofizytyzm. Spośród wszystkich najstarszych krajów podbitych przez islam arabski w VII wieku jedynie Armenia pozostała wierna chrześcijaństwu.
Armenio! Jesteś bliska sercu naszemu przez swoją wierność Chrystusowi, okupioną morzem krwi, przez swoje tragiczne dzieje, przez "niepodległe państwo ducha", przez miłość Twoich synów do drugiej Ojczyzny - Polski.