Dwadzieścia lat temu odbyła się w Wiedniu I Światowa Konferencja ONZ na temat starości. Uwrażliwiła ona opinię światową oraz niektóre rządy na problem ludzi starych. Istotnie, w tym okresie z myślą o różnych krajach opracowano normy i programy w dziedzinie zdrowia i wyżywienia, ochrony konsumentów w starszym wieku, mieszkania i otoczenia, rodziny, opieki społecznej, zagwarantowania należnych wypłat i zatrudnienia dla ludzi starych. Aktualną sytuację i zadania na przyszłość rozpatrzy w dniach 8-12 kwietnia br. w Madrycie II Konferencja ONZ na temat starości.

Propaganda sukcesu

Przygotowane z tej okazji sprawozdanie Sekretarza Generalnego ONZ ukazuje postęp w różnych dziedzinach związanych ze starością. Wynika z niego, że nastąpiła poprawa w zakresie świadczeń zdrowotnych i w sytuacji mieszkaniowej, w zapewnieniu wypłat emerytur oraz w udziale ludzi starych w życiu społeczeństwa. Niektóre kraje zaprowadziły opiekę w ich domach i w wyspecjalizowanych ośrodkach. Otwarto wiele domów pogodnej starości, upowszechniono specjalizację geriatrii. Dostosowano do osób w podeszłym wieku środki ulgowego transportu publicznego. W trosce o dochody ludzi starych udoskonalono systemy rent i emerytur oraz wprowadzono ich indeksację. Pomyślano o zapewnieniu osobom starszym zatrudnienia.
Odnotowuje się trudności w podniesieniu jakości życia, dochodów i ochrony konsumentów. Zasadniczą i główną przeszkodą w zaspokojeniu potrzeb jest brak pieniędzy. Kryzysy finansowe, konflikty zbrojne i klęski naturalne ograniczyły środki niezbędne do rozwiązania problemów związanych ze starością.

Powaga sprawy

Postęp medycyny, opieki lekarskiej i społecznej przyczyniają się do wydłużenia wieku życia, a to w sytuacji dramatycznego spadku przyrostu naturalnego powoduje wielki wzrost liczby ludzi starych. Nadciąga cywilizacja ludzi starych. Już dzisiaj ludzi powyżej 60. roku życia jest w świecie 629 mln. Prognoza ONZ zapowiada, że w 2050 r. co piąta osoba będzie powyżej 60. roku życia. Tych osób ma być dwa miliardy. Natomiast w 2150 r. w tym przedziale wieku będzie co trzecia osoba.
W grupie osób w podeszłym wieku wyróżnia się kategorię " najstarszych" ("the oldest old"), do której zalicza się ludzi powyżej 80. roku życia. Obecnie jest ich w świecie 69 mln i stanowią oni 12% ogółu ludzi starszych (ponad 60 lat). W 2050 r. będzie ich 21% . Przewiduje się, że liczba osób, które ukończą 100 lat życia, wzrośnie 15 razy - z 210 tys. w 2002 r. do 3,2 mln, w 2050 r. Najwięcej osiemdziesięciolatków jest w Chinach (11,5 mln), a następnie w Ameryce Północnej (9,2 mln), w Indiach (6,1 mln), Japonii (4,8 mln), Niemczech (3,0 mln) i w Rosji ( 3,0 mln). Nadzieja życia od 1950 r. wzrosła o 20 lat. Mężczyźni po sześćdziesiątce mogą się spodziewać dalszych 17 lat życia, natomiast kobiety - dodatkowych 20 lat, a w krajach rozwiniętych - nawet 23 lat.
Większość osób starszych stanowią kobiety. Ogółem w świecie na 100 kobiet powyżej 60. roku życia przypada 83 starszych mężczyzn. Pozostają one wdowami. Podczas gdy 78% starszych mężczyzn jest żonatych, wśród starszych kobiet zamężnych jest 44%. Znacznie obniżył się potencjał osób stanowiących podporę dla starych (tj. w wieku produkcyjnym, 15-65 lat). W latach 2002-2050 potencjał ten zmniejszy się z 5 do 2 (w krajach mniej rozwiniętych z 12 do 5). Te dramatyczne zmiany wpłyną na systemy ubezpieczeń społecznych.
W krajach o wysokich dochodach ludności istnieje tendencja do zaniżania liczby starszych pracowników. W krajach rozwiniętych pozostaje zatrudnionych jedynie 31% mężczyzn w wieku powyżej 60 lat. W krajach bardziej rozwiniętych pozostaje zatrudnionych 10% kobiet starszych, natomiast w krajach mniej rozwiniętych - 19%.

"Mea culpa"

Sprawozdanie Sekretarza Generalnego ONZ zwraca uwagę na powszechnie ignorowane fizyczne, płciowe i emocjonalne znęcanie się nad osobami w podeszłym wieku. Domaga się ono globalnych działań celem wyeliminowania tych poważnych pogwałceń praw człowieka. Wyliczmy te przejawy znęcania się jako kwestionariusz rachunku sumienia. Do nękania emocjonalnego, czyli psychicznego, zalicza się chroniczną agresję werbalną (wyzwiska, przekleństwa), oczernianie, poniżanie, obrażanie. To znęcanie się cechuje: "a) brak poszanowania dla intymności osób starszych; b) ignorowanie ich pragnień; c) niedopuszczanie ich do krewnych i bliskich; d) ignorowanie potrzeb towarzyskich i stanu ich zdrowia".
Wyzysk finansowy osób starszych obejmuje: "a) bezprawne korzystanie lub nienależne przywłaszczanie sobie własności lub pieniędzy osób starszych; b) wymuszenie zmiany testamentu lub innych aktów dokumentów prawnych; c) odmowę dopuszczenia ich do kontroli funduszy osobistych; d) oszustwa finansowe lub inne".
Zaniedbanie polega na: "a) braku zaopatrzenia w odpowiednią żywność, czystą bieliznę, braku bezpiecznego miejsca do zamieszkania w godziwych warunkach, opieki lekarskiej i higieny osobistej; b) pozbawieniu osoby starszej kontaktów towarzyskich; c) braku zapewnienia osobom starszym dodatkowych środków, kiedy ich potrzebują; d) braku zapobieżenia okaleczeniom fizycznym".
Źródła pozastatystyczne, jak sprawozdania sądowe, kroniki prasowe i badania na małą skalę świadczą, że znęcanie się nad osobami starszymi jest szerokim problemem. W wielu przypadkach starsze osoby są szczególnie podatne na zadawane rany z powodu swej zależności od innych, upośledzenia umysłowego, demencji. Innymi czynnikami ich słabości są: ubóstwo, brak dzieci, samotne zamieszkanie i izolacja społeczna. Osoby starsze nie chcą się przyznawać do faktów nękania, chroniąc ich sprawców przed ukaraniem.
Ta delikatność i naturalna dobroć ludzi starszych wzywa do spojrzenia na nich w świetle wiary i traktowania ich jak prawdziwy skarb.
"Dlatego - napisał Jan Paweł II w Liście do ludzi w podeszłym wieku - godne pochwały są te inicjatywy społeczne, które pozwalają ludziom starym czy to zaprawiać się fizycznie, intelektualnie lub w relacjach z innymi, czy być pożytecznymi, oddając do dyspozycji innych własny czas, własne zdolności i własną egzystencję" (nr 16) .