Punkty zapalne świata

Dramatyczne wydarzenia z 11 września 2001 r., a w następstwie interwencja zbrojna w Iraku postawiły na nowo świat na krawędzi wojny światowej. Dlatego Jan Paweł II w orędziu na Światowy Dzień Pokoju 1 stycznia 2002 r. napisał wyraźnie, że pogwałcony porządek można przywrócić w pełni jedynie wtedy, gdy powiążemy ze sobą sprawiedliwość i przebaczenie. „Filarami prawdziwego pokoju są sprawiedliwość i ten szczególny rodzaj miłości, jaką jest przebaczenie”.
Jak trudno jednak mówić o przebaczeniu po wojnie na Bałkanach, w Afganistanie, po aktach terrorystycznych na World Trade Center, Pentagon, Teatr na Dubrowce, metro w Madrycie, szkołę w Biesłanie! Jak mówić o przebaczeniu na Bliskim Wschodzie między Żydami a Palestyńczykami po wybudowaniu muru nienawiści? Wybuchem grożą inne punkty zapalne świata, które można orientacyjnie zaznaczyć na osi: Chiny - Japonia, Indie - Pakistan, Rosja - Kaukaz, Kuba - Ameryka Łacińska, kraje Afryki...

Mediator

W tej sytuacji jakże ważne jest wołanie o pokój, rozlegające się od Progów Apostolskich. Dzisiaj, po długich latach tego pontyfikatu, można stwierdzić, że papieskie apele o pokój, pielgrzymki, listy, przemówienia i orędzia odbiły się szerokim echem na świecie, stając się źródłem dyskusji nad losem naszej planety, inspirując episkopaty i rządy wielu krajów do poświęcenia uwagi temu problemowi. Te listy i orędzia, a także konkretne akcje mediacyjne między walczącymi stronami ukazały rolę papiestwa i Kościoła we współczesnym świecie. Jak nigdy dawniej, Jan Paweł II potęgę swego słowa oraz kontakty watykańskiej dyplomacji wykorzystuje, aby wzmocnić siły dążące do powstrzymania ziemskiej katastrofy.
Papież nie zadowala się przestrogami i ostrzeżeniami. Jego działalność nabrała charakteru bardziej radykalnego. I tak w maju 1984 r. Jan Paweł II apelował do rządów Wielkiej Brytanii i Argentyny o zaniechanie wojny o Falklandy-Malwiny na Atlantyku. Także w 1984 r. poprzez mediację doprowadził do porozumienia pomiędzy Argentyną a Chile i zakończył trwający od 1972 r. spór o trzy niewielkie wyspy w kanale Beagle między Atlantykiem a Pacyfikiem. W pierwszej połowie lat 90. starał się zapobiec wojnie na Bałkanach, a później błagał, aby zaniechać okrutnych walk i rzezi etnicznych w krajach byłej Jugosławii. Płakał nad Sarajewem podczas spotkania z młodymi w Loreto. W drugiej połowie lat 90. Jan Paweł II skutecznie wynegocjował pokój między Ekwadorem a Peru. Pamiętne stało się zaangażowanie Jana Pawła II w zapobieżenie wojnie w Zatoce Perskiej. Na przełomie lat 1990/1991 Ojciec Święty nie ustawał w apelach i mediacji między Irakiem a Stanami Zjednoczonymi i Wspólnotą Europejską, chcąc doprowadzić do pokoju na Bliskim Wschodzie. Wojna wybuchła, ale Papież niemal w każdym wystąpieniu apelował o zawarcie sprawiedliwego pokoju, twierdząc, że wojna nie rozwiąże problemu w Zatoce Perskiej. Zwołał też Konferencję Biskupów z krajów zaangażowanych w wojnę, pisał listy do prezydentów Saddama Husajna i George’a Busha, co z pewnością stworzyło pożądane warunki dyplomatyczne do zaprzestania działań wojennych w Zatoce.
Podobne zaangażowanie Jana Pawła II można było zaobserwować w trakcie wojny w Afganistanie w 2001 r., po zamachach terrorystycznych z 11 września, a także obecnie, w kolejnej wojnie w Iraku. Można dopowiedzieć, że do ostatniej chwili wysłannik Ojca Świętego - kard. Roger Etchegaray starał się przekonać rządy Stanów Zjednoczonych oraz Iraku do podjęcia dialogu na rzecz pokoju.

Apostoł Pokoju

Oprócz spotkań z politykami i podejmowania zabiegów dyplomatycznych o poszanowanie prawa każdego człowieka do życia w pokoju Jan Paweł II zainicjował nową formę działań na rzecz pokoju - spotkania z przywódcami religijnymi oraz międzyreligijne spotkania modlitewne w intencji pokoju. 27 października 1986 r. zaprosił do Asyżu na modlitwy o pokój wszystkich przywódców największych religii świata. Wprawdzie nie modlono się wspólnie (chociaż jednocześnie), gdyż nie jest to możliwe ze względu na istniejące różnice, ale było to wspaniałe świadectwo, że żadna religia nie uprawnia do zabijania i prowadzenia wojen. Przywódcy religijni spotkali się z Ojcem Świętym po raz drugi w Asyżu 24 stycznia 2002 r. Wspólnie skierowano apel o pokój.
Papież, znany powszechnie jako obrońca praw człowieka, potępia zarówno akty terroryzmu, jak i zabijanie niewinnych ludzi. Pytany o wojnę sprawiedliwą, odpowiedział, że jest ona wówczas, gdy ingerencja militarna stanowi jedyną możliwość obrony życia i wartości ludzkich. Ale i „w takiej wojnie przeciwnik musi być zawsze traktowany po ludzku i należy szanować wszystkie podstawowe prawa” - komentował kard. Joseph Ratzinger, prefekt Kongregacji Nauki Wiary. Dodał, że „zasady i kryteria tradycji chrześcijańskiej należy zaktualizować ze względu na nowe możliwości niszczenia i nowe zagrożenia (...). Nie można z góry całkowicie wykluczać moralnej potrzeby obrony osób i wartości za pomocą stosownych środków przeciwko napastnikom działającym bez usprawiedliwienia” (Radio Watykańskie, audycja z 13 listopada 2001 r.).
Wypowiedzi Jana Pawła II dotyczące konfliktów i zagrożeń pokoju na świecie są nadal wysłuchiwane z wielką uwagą. Świat liczy na papieską mediację, ludzie wierzący ufają w siłę jego modlitwy. Zwłaszcza w sytuacji wojny w Iraku, a także między Izraelem a Palestyną, wobec emigrowania chrześcijan z Ziemi Świętej oraz zagrożeń samych miejsc świętych - pokojowe orędzie Papieża przynosi nadzieję. Oby zostało zrozumiane i przyjęte przez strony konfliktu.