Świadczenie to jest w pewnym sensie pochodną świadczenia własnego danej osoby, tzn. tej, która zmarła i pozostawiła bliskich, będących na jej utrzymaniu.
Zmarły musi zatem posiadać wymagany okres składkowy i nieskładkowy, który uprawniał go do renty lub emerytury. Brak tego okresu wyklucza możliwość przyznania renty rodzinnej. Prawo mówi, że renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń art. 65 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Renta rodzinna przysługuje także uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci pobierała zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne.
Krąg osób uprawnionych to:
- dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione,
- wnuki przyjęte na wychowanie przed osiągnięciem pełnoletności, rodzeństwo, dzieci w ramach rodziny zastępczej,
- małżonek zmarłego,
- rodzice zmarłego (również ojczym i macocha oraz osoby przysposabiające.
Prawo wyznacza dzieciom granice wiekowe uprawnienia do renty: generalnie do ukończenia 16 lat przysługuje im to świadczenie, ale gdy się uczą - do 25. roku życia; jeśli jednak są na ostatnim roku studiów i np. w lutym skończyły 25 lat, rentę będą pobierać do chwili ukończenia studiów. Dziecko, które stało się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie do ukończenia 16 lat lub do ukończenia 25. roku życia, kiedy się uczyło, ma prawo do renty rodzinnej bez względu na wiek. Jeśli więc jego całkowita niezdolność do pracy powstała np. na studiach, będzie miało prawo do renty po rodzicu nawet w wieku 35 lat.
Renta przysługuje przez cały rok kalendarzowy. Przerwy w nauce z uwagi na zdrowie dziecka nie pozbawiają go renty - dotyczy to również studenta. Prawo do renty ma również młodociany, który jest zatrudniony w celu przygotowania zawodowego, osoba na studiach doktoranckich, ale tylko do ukończenia 25 lat, i student na urlopie dziekańskim, który został mu przyznawany nie tylko z uwagi na problemy zdrowotne.
W przypadku małżonka osoby zmarłej prawo również stawia pewne bariery. Wdowa (lub wdowiec) otrzyma rentę, jeśli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej, ale do osiągnięcia przez nie 16 lat, a jeśli uczy się w szkole - do ukończenia 18 lat, lub sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, ale uprawnionym do renty rodzinnej. Wdowa, która osiągnęła 50 lat, ale stała się niezdolna do pracy w ciągu 5 lat od śmierci męża lub zaprzestania wychowywania osób, o których była mowa wyżej, również ma prawo do renty rodzinnej. Prawo nie pozbawia renty rodzinnej małżonki rozwiedzionej, która ma ustalone prawo do alimentów na mocy wyroku sądowego lub ugody sądowej. Jeśli wdowa nie spełnia żadnego z wymienionych warunków, otrzyma tylko okresową rentę rodzinną przez rok, a w przypadku szkolenia w celu uzyskania kwalifikacji - przez dwa lata.
Rodzice ubezpieczonego mają prawo do renty rodzinnej, jeżeli ubezpieczony bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania i spełniają warunki określone dla wdowy i wdowca.
Renta rodzinna wynosi:
- dla jednej osoby uprawnionej
- 85 proc. świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu;
- dla dwóch osób uprawnionych
- 90 proc. tego świadczenia,
- dla trzech lub więcej osób uprawnionych - 95 proc. świadczenia. Członkom rodziny przysługuje renta łączna, która podlega podziałowi na równe części miedzy uprawnionych. Podziału dokonuje organ rentowy.

Nowości w prawie

Pomoc dla ofiar przestępstw

Mamy już ustawę o państwowej kompensacie, która będzie przysługiwać ofiarom przestępstw umyślnych. W myśl ustawy, ofiarą jest osoba fizyczna, która na skutek umyślnego przestępstwa poniosła śmierć lub doznała naruszenia czynności narządu ciała czy rozstroju zdrowia. Kompensata będzie przysługiwała ofierze lub w przypadku jej śmierci osobie najbliższej - małżonkowi, osobom pozostającym z ofiarą we wspólnym pożyciu, wstępnemu, zstępnemu, osobie przysposobionej, jeśli w czasie popełnienia przestępstwa pozostawała na utrzymaniu ofiary.
Kompensata będzie przyznana w kwocie pokrywającej:
- koszty leczenia,
- koszty pogrzebu, nie może jednak przekroczyć 12 tys. zł.
Organem właściwym do przyznania kompensaty będzie sąd rejonowy, w którego zasięgu popełniono przestępstwo. Kompensatę będzie wypłacał również sąd po uprawomocnieniu się orzeczenia. Na orzeczenie, które nie przyzna kompensaty, nie będzie przysługiwała skarga kasacyjna. Ustawa jeszcze nie obowiązuje - czeka na akceptację Senatu.

(Za tydzień - o dodatkach do emerytur i rent)