Terytorium diecezji częstochowskiej w okresie II wojny światowej ostatecznie znalazło się w trzech odrębnych okręgach administracyjnych: Generalnym Gubernatorstwie, Okręgu Górnego Śląska oraz Kraju Warty.

W Generalnym Gubernatorstwie było 66 parafii, w okresie okupacji powstało 9 placówek duszpasterskich. Tą częścią diecezji bezpośrednio zarządzał bp Teodor Kubina. Pomimo trudności, odwiedzał seminarium, które znalazło się w Generalnym Gubernatorstwie. Na początku okupacji przybywały tu duże transporty wysiedlonej ludności polskiej. Wśród nich wielu profesorów z Warszawy i Poznania. Zorganizowali oni tajne nauczanie uniwersyteckie w różnych punktach miasta, m.in. w sierocińcu Sióstr Służebniczek Najświętszej Maryi Panny przy ul. Piotrkowskiej. Na terenie miasta działały tajne szkoły średnie. Powstał Komitet Pomocy dla Polaków, w którym pracowali kapłani: ks. W. Mondry i ks. K. Gawlikowski. U Sióstr Zmartwychwstanek działała kuchnia dla bezdomnych. Wiele zgromadzeń zakonnych i księży pomagało ludności żydowskiej. Z polecenia bp. Kubiny ofiary składane na tacę w jedną niedzielę miesiąca przeznaczane były na pomoc potrzebującym. W tej części diecezji znalazło schronienie 51 kapłanów z innych diecezji. W latach II wojny światowej w GG zamordowano 9 kapłanów a 14 prześladowano.

W Okręgu Górnego Śląska (Gau Oberschlesien) znalazło się 75 parafii, w okresie wojennym powstało 5 placówek duszpasterskich. Praca duszpasterska była mocno ograniczana, zakazane były nabożeństwa z większym udziałem Polaków (procesje a nawet pogrzeby polskie). Kapłani wykorzystywali tajne przejścia graniczne do niesienia posług religijnych

ludziom w Kraju Warty. Od połowy września 1941r. bp Kubina nie mógł kontaktować się z tą częścią diecezji. Znalazło tu schronienie 9 kapłanów. W latach 1939-1945 w Gau Oberschlesien zamordowano 10 księży, 11 było więzionych, 6 musiało się ukrywać.

W Kraju Warty (Warthegau) znalazły się 62 parafie. Praca duszpasterska była tutaj najtrudniejsza, a działalność kapłanów ustawicznie inwigilowana. 6 października 1941 r. zostali aresztowani wszyscy kapłani przebywający w tej części diecezji, 55 wywieziono do Dachau, 37 zostało zamordowanych w obozie. Przeżyło 18 kapłanów. Niemcy pozostawili dla Polaków 1 parafię i kościół w Rudzie i 2 księży dla ok. 240 tys. katolików. Pozostałe kościoły (80) zostały zamienione na magazyny, więzienia, obozy, domy noclegowe, koszary. Zniszczono wszystkie krzyże i kapliczki. 3 kapłanów zamordowano podczas pracy duszpasterskiej, 7 więziono w Radogoszczy. Straty materialne były ogromne, ale straty personalne nieporównywalnie wyższe. Terror i okrucieństwo okupanta niemieckiego nie osłabiły wiary chrześcijańskiej męczeńskiej ludności ziemi wieluńskiej.

W całej diecezji częstochowskiej zamordowano na placówkach duszpasterskich 12 księży, 1 zaginął podczas kampanii wrześniowej jako kapelan wojskowy, do Dachau wywieziono 68 księży (spośród nich zamordowano 39, przeżyło 29), w Oświęcimiu zamordowano 7 kapłanów, w Nordhausen 2, w Gross-Rosen 1.

* * *

Wielkie sanktuarium narodu polskiego - Jasna Góra nie cieszyło się sympatią władzy komunistycznej. Sprowadzano do Częstochowy ludzi, których zadaniem było przeciwdziałanie w posłudze Kościoła na tym terenie. Władze komunistyczne próbowały interweniować w to, co działo się w świątyniach, zakazywały odbywania misji parafialnych oraz zabraniały nauczania w szkole księżom oraz katechetom świeckim. Rozwiązane zostały Trzecie Zakony, bractwa, Sodalicja Mariańska, Żywy Różaniec i oddziały Caritas. Komuniści zabraniali budowania kościołów, a tam, gdzie powstawały placówki duszpasterskie, stosowano różne sposoby zniechęcenia wiernych do kapłanów i Kościoła (zastraszanie, przekupstwa). Z tych powodów księża byli inwigilowani i szpiegowani, wzywani na kolegia, były przypadki dotkliwych pobić, wielu księży zostało aresztowanych, poddawanych torturom, niektórzy otrzymali wyroki śmierci. Nakładano na księży grzywny administracyjne i wysokie podatki osobiste za prowadzenie działalności duszpasterskiej.

Niełatwo było biskupom i księżom trwać na posterunku wierności Kościołowi i Ojczyźnie.

Także w stosunku do innych męczenników Dachau zostały rozpoczęte procesy beatyfikacyjne. Są to: Sługa Boży ks. Stanisław Ogłaza, zamordowany 24 maja 1942; Sługa Boży ks. Stefan Jarzębski, zamordowany 6 maja 1942; Sługa Boży ks. Franciszek Strugała, zamordowany 2 kwietnia 1942.

Błogosławieni Kościoła częstochowskiego

Błogosławiony ks. Maksymilian Binkiewicz (1908-1942), męczennik

Urodzony we wsi Żarnowiec k. Olkusza. Należał do harcerstwa, któremu wiele zawdzięczał w kształtowaniu charakteru. Święcenia kapłańskie przyjął 21 czerwca 1931 r. Magister teologii. Prefekt częstochowskiego seminarium w Krakowie. Prefekt w gimnazjach w Sosnowcu. Prefekt w Gimnazjum Biskupim w Wieluniu. Proboszcz w Konopnicy. 6 października 1941 r. aresztowany przez hitlerowców i przewieziony do Dachau. Zamordowany 24 czerwca 1942 r.

Błogosławiony ks. Ludwik Gietyngier (1904-1941), męczennik

Urodził się w Żarkach, święcenia kapłańskie przyjął 25 czerwca 1927 r. Magister teologii. Prefekt szkół w Będzinie i Częstochowie. Podjął badania naukowe, chcąc napisać rozprawę doktorską. Dyrektor Gimanzjum Biskupiego w Wieluniu. Proboszcz w Raczynie. 6 października 1941 r. aresztowany przez hitlerowców i przewieziony do Dachau. Zamordowany 30 listopada 1941 r.

Błogosławiona Siostra Maria Kanuta - Józefa Chrobot (1896-1943), męczenniczka

Ze Zgromadzenia Sióstr Najświętszej Rodziny z Nazaretu. Urodzona w Raczynie k. Wielunia. Śluby wieczyste s. Kanuta złożyła 22 lipca 1931 r. w Grodnie, przyjmując tajemnicę od Pana Jezusa w Ogrójcu. 1 sierpnia 1943 r. W niedzielę o świcie, wraz z siostrami wywieziona i rozstrzelana w lesie koło Nowogródka. Bóg przyjął złożoną przez nią ofiarę, za aresztowanych ojców rodzin. Poniosła śmierć męczeńską z rąk hitlerowskich oprawców.

Kandydaci na ołtarze

Sługa Boża Matka Aniela Róża Godecka (1861-1937)

Założyła zgromadzenie bezhabitowe pod nazwą Małe Siostry Niepokalanego Serca Maryi. Siostry zajęły się apostolstwem wśród ludzi pracy, obejmując opieką robotnice fabryczne i ich rodziny. Ideą przewodnią w życiu i posłudze Matki Anieli Róży było umiłowanie woli Bożej i jej wierne wypełnienie. W 1910 r. sprowadziła siostry do Częstochowy, by niosły Chrystusa ludziom pracy. Jej relikwie spoczywają w kościele pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Częstochowie.

Sługa Boża Wanda Malczewska (1822-1896), wizjonerka i stygmatyczka

Przejawiała wielkie zamiłowanie do modlitwy kontemplacyjnej. Przez dar stygmatów uczestniczyła w cierpieniach Chrystusa. Ubogich i chorych darzyła wielką miłością, posługując im i opiekując się nimi. Przez 25 lat doznawała wielu łask w Żytniowie k. Gidel (1870-1881), potem w klasztorze w Świętej Annie k. Przyrowa (1881-1892) oraz w Parznie k. Bełchatowa, gdzie zmarła. Jej szczątki przeniesiono do krypty pod wielkim ołtarzem. (Na podstawie wiadomości z kościoła w Żytniowie)