Osoby wykluczone z rynku bankowego nie mogą skorzystać z kredytu czy pożyczki, nie otrzymają karty płatniczej, nie wypłaci się im pieniędzy w okienku bankowym ani nie przyjmie od nich wpłaty na lokatę z powodu zbyt niskiej sumy. Czasem pobiera się wyższe opłaty od osób, którymi bank nie jest zainteresowany jako klientami.
Rodzi to skutki: osoby wykluczone z rynku nie mogą płacić czynszu czy rachunków za pomocą rachunku bankowego i są zmuszone do korzystania z mniej wygodnych i droższych płatności gotówkowych. Skutkiem jest branie pożyczek na mniej korzystnych warunkach. Nie mogąc zaciągnąć kredytu w banku, wykluczeni uciekają się do pożyczek udzielanych na lichwiarski procent przez pośredników finansowych, często działających nielegalnie. Osoby niemające konta bankowego, mają też trudności ze znalezieniem pracy czy z otrzymaniem zasiłku socjalnego, a ponadto trudniej im planować wydatki. To zaś pogłębia wykluczenie i koło się zamyka.
Wykluczenie finansowe dotyka najczęściej osób o niskich kwalifikacjach zawodowych i wykształceniu. Często pochodzą one z rodzin od pokoleń korzystających z pomocy społecznej. Jeśli pracują - wykonują słabo płatną pracę. Jednak osoby wykluczone społecznie to również te, które pracę straciły nie ze swojej winy.
Większość osób o niskich dochodach nie potrafi ocenić usług oferowanych przez instytucje finansowe, podczas gdy człowiek wyedukowany ekonomicznie łatwiej unika kłopotów związanych z nadmiernym zadłużeniem. Narzędziem walki z wykluczeniem jest więc edukacja ekonomiczna. Taką prowadzi np. SKOK Stefczyka na łamach bezpłatnego miesięcznika „Czas na SKOK”, publikując porady prawnika oraz „Niezbędnik konsumenta”, przygotowywany wspólnie ze Stowarzyszeniem Krzewienia Edukacji Finansowej (filmową wersję poradnika można oglądać na portalu www.skokstefczyka.pl). SKOK organizuje też Mistrzostwa Polski Młodych Ekonomistów - co roku setki gimnazjalistów pogłębiają wiedzę o finansach, by potem krzewić ją we własnych domach. SKOK Stefczyka wspólnie ze SKEF i Instytutem Kultury Polskiej i Integracji Europejskiej utworzył ponadto fundusz stypendialny dla uczniów.
Drugim ważnym sposobem walki z wykluczeniem jest dobra oferta finansowa. Drogie konta bankowe są zbyt dużym wydatkiem dla wielu ludzi - nie wspominając o możliwości uzyskania kredytu w banku, zwłaszcza w dobie kryzysu. Jednak nie wszystkie instytucje finansowe utrudniają dostęp do swoich usług osobom o niskich dochodach. W SKOK Stefczyka kredyt może otrzymać nawet osoba, która dopiero zaczyna działalność gospodarczą. Nawet bowiem przy niskiej zdolności kredytowej liczy się pomysł i dobry biznesplan.

tborkowski@gb.pl