Świątobliwe życie i kanonizacja

Pochodziła z Bawarii, z rodu Andechs, i była żoną Henryka z rodu Piastów, zwanego Brodatym. Po śmierci Henryka (1238) przeniosła się na stałe do ufundowanego przez siebie i męża opactwa cysterek w Trzebnicy k. Wrocławia, gdzie dokończyła świątobliwego żywota 14 października 1243 r. Pochowano ją 16 października w kościele klasztornym w Trzebnicy. Chociaż czynnie uczestniczyła w życiu opactwa, to nigdy nie została zakonnicą w ścisłym tego słowa znaczeniu. Zasłynęła jako wzorowa żona i matka, mądra władczyni, pobożna niewiasta oddająca się surowym praktykom ascetycznym, fundatorka kościołów i klasztorów oraz szczególnie zatroskana o los biednych, chorych i pokrzywdzonych. Trudno się więc dziwić, że do jej grobu zaczęli licznie przybywać pielgrzymi, doznając za jej wstawiennictwem łask. To wszystko sprawiło, że rychło podjęto starania o kanonizację księżnej. Na mocy bulli kanonizacyjnej papieża Klemensa IV ogłoszonej 26 marca 1267 r. w Viterbo (Włochy), gdzie w latach 1257-1281 rezydowało pięciu papieży, Jadwiga została zaliczona w poczet świętych Kościoła. Radosne uroczystości związane z kanonizacją odbyły się w późniejszym terminie w kilku etapach w Trzebnicy. Translacja, czyli przeniesienie relikwii świętej do nowo wybudowanej okazałej kaplicy, odbyło się ostatecznie 25 sierpnia 1269 r.

Rozwój kultu

Ks. Antoni Kiełbasa, wybitny znawca życia i kultu św. Jadwigi, z okazji 1000-lecia diecezji wrocławskiej w 2000 r. przygotował wystawę w Muzeum Kultu św. Jadwigi w Trzebnicy zatytułowaną „Kościoły pod wezwaniem św. Jadwigi Śląskiej na świecie”. Podczas kwerendy autor wystawy zdobył 296 adresów kościołów i kaplic pod wezwaniem św. Jadwigi Śląskiej z całego świata. W katalogu wystawy podaje, że w Polsce istnieje 181 miejsc kultu Świętej, w Niemczech 52, w USA 35, w Czechach 10, w Brazylii 9, w Kanadzie 4, w Rosji 2, na Ukrainie 2, we Francji 1. Zgromadzone dokumenty wskazują na trzy drogi rozwoju kultu św. Jadwigi. Najwcześniej zaczął się rozwijać na ziemiach polskich, gdzie Święta żyła, zmarła, i gdzie znajduje się jej grób w Trzebnicy, który stanowi centrum kultu. Do krajów Ameryki kult ten przeszczepili polscy emigranci na przełomie XIX i XX wieku. Natomiast do Niemiec pamięć o Patronce Śląska zanieśli szczególnie po 1945 r. jego byli mieszkańcy. Do szerzenia kultu w pierwszej kolejności poczuwało się opactwo cysterek z Trzebnicy. Dzięki biskupom z rodu Piastów kult szybko przekroczył granice Polski, a jej święto znalazło się w kalendarzu liturgicznym wielu diecezji w Europie. Papież Innocenty XI na prośbę polskiego króla Jana III Sobieskiego wprowadził 17 września 1680 r. kult św. Jadwigi do kalendarza liturgicznego Kościoła powszechnego. W 1706 r. z inicjatywy papieża Klemensa XI wspomnienie św. Jadwigi zaczęto obchodzić 17 października, a po kanonizacji św. Małgorzaty Marii Alacoque (1920) papież Pius XI przeniósł je dla całego Kościoła na dzień 16 października. Rozwój kultu znalazł swoje odbicie nie tylko w budowanych kościołach i kaplicach, ale także w liturgii, muzyce, poezji i sztuce, zwłaszcza w malarstwie i rzeźbie. Z okazji 700-lecia śmierci św. Jadwigi, papież Pius XII 16 marca 1943 r. podniósł kościół w Trzebnicy do godności bazyliki mniejszej. Dalszy rozwój kultu w Kościele powszechnym sprawił, że Kongregacja ds. Duchowieństwa za zgodą Benedykta XVI erygowała 24 stycznia 2007 r. Międzynarodowe Sanktuarium Świętej Jadwigi Śląskiej w Trzebnicy.

„Jadwigowo”, czyli miejscowość św. Jadwigi

Niektórzy mówią, że Polacy życie na emigracji zaczynali od budowania kościołów, Niemcy od budowania fabryk, a inne narodowości wzorowały się na jednych i drugich. Potwierdzeniem tego jest wiele świątyń wzniesionych przez Polaków na całym świecie, m.in. w Ameryce Północnej i Południowej. Święta doczekała się nawet w stanie Teksas (USA) miejscowości nazywanej przez jakiś czas od jej imienia „Jadwigowo”, obecnie St. Hedwig (Święta Jadwiga). To jedna z polskich osad powstałych w Teksasie w drugiej połowie XIX wieku w wyniku emigracji zarobkowej za chlebem. W 2006 r. w St. Hedwig powstało Centrum Jana Pawła II. Duszpasterzami w St. Hedwig i kilku okolicznych parafiach są od wielu lat salwatorianie z Polski, którzy troszczą się o zachowanie tradycji religijnych i polskości.

Patronka i orędowniczka

Słynne stały się słowa wypowiedziane 15 października 1967 r. przez ówczesnego biskupa wrocławskiego Bolesława Kominka, nawiązujące do figury św. Jadwigi: „Przy swoim moście Tumskim we Wrocławiu, wiodącym na Wyspę Piaskową, stoi kuta w kamieniu Jadwiga. Stoi na moście łączącym wschodni i zachodni brzeg Odry. Wszystkim przechodzącym każe na siebie spoglądać i każe pomyśleć, że wszyscy są braćmi, na którymkolwiek brzegu mieszkają”. Są one przywoływane głównie w kontekście pojednania polsko-niemieckiego, za którego patronkę jest uważana św. Jadwiga. Ale trzeba mieć na uwadze, że jest ona czczona także jako patronka i orędowniczka wielu dzieł w Kościele, zwłaszcza charytatywnych oraz niektórych społeczności. W ostatnim okresie została ogłoszona patronką kilku miast w Polsce: Dębicy (2008), Nowogrodźca i Trzebnicy (2010). Jest nadto patronką monumentalnej katedry w Berlinie oraz kilku diecezji w Polsce i za granicą, m.in. archidiecezji wrocławskiej i katowickiej oraz diecezji gliwickiej, legnickiej, opolskiej i świdnickiej, diecezji w Berlinie i Görlitz (Niemcy) oraz ostrawsko-opawskiej w Czechach.

Patronka dnia wyboru Jana Pawła II

Wydarzeniem, które w ostatnich latach szczególnie związało się z liturgicznym wspomnieniem św. Jadwigi Śląskiej, był wybór kard. Karola Wojtyły na Stolicę Piotrową w dniu 16 października 1978 r. Wcześniej, jeszcze jako biskup krakowski, kilkakrotnie przybywał do jej sanktuarium w Trzebnicy. Jan Paweł II wielokrotnie dawał wyraz swoim uczuciom i przekonaniu wiary związanym z patronką dnia jego wyboru na papieża. W liście do wiernych archidiecezji wrocławskiej z okazji pierwszej rocznicy pontyfikatu (16.10.1979) adresowanym na ręce ówczesnego metropolity kard. Henryka Gulbinowicza napisał m.in.: „Rozważając bezgraniczną szczodrość Bożą, nie wolno mi przecież zapomnieć o niezwykłym wydarzeniu, które kiedyś stało się nieoczekiwanie moim udziałem. Mam na myśli Boży plan, jaki rok temu ujawnił się na ziemi, gdy w pamiętnym dniu 16 października zostałem wezwany na urząd Najwyższego Pasterza w Kościele powszechnym. […] Ja sam jestem głęboko przekonany, że w tamtym pamiętnym dniu św. Jadwiga stała się również Patronką wyboru pierwszego w dziejach Polaka na stolicę św. Piotra. Dziś, gdy upływa pierwszy rok mojego pontyfikatu, tak bardzo leży mi na sercu, aby usilnie prosić ją, żeby swoim wstawiennictwem pomagała mi skutecznie w tej ogromnie trudnej służbie zleconej mi przez Boga”.

Święta wciąż obecna

Wybór Jana Pawła II we wspomnienie św. Jadwigi nie pozostał bez wpływu na ożywienie jej kultu w Kościele powszechnym. Świadczą o tym m.in. nowo powstałe kościoły dedykowane św. Jadwidze i prośby o jej relikwie kierowane do salwatorianów, aktualnych kustoszy sanktuarium w Trzebnicy. W ostatnich latach relikwie zostały przekazane do przedstawicieli Kościoła w następujących krajach: w Austrii, Czechach, Niemczech, Danii, Włoszech, Ukrainie, Izraelu, Tanzanii, Komorach, Rosji, Filipinach, USA, Boliwii, Brazylii, Panamie i Wenezueli. Znalazły one miejsce kultu m.in. w katedrze w Concepcion (Brazylia) i Irkucku (Rosja), w kaplicy duszpasterstwa ludzi morza pod wezwaniem św. Jadwigi w Santos (Brazylia), parafiach św. Jadwigi Śląskiej w Panamie, Kurytybie w Brazylii i Cabudare w Wenezueli, w kaplicy domu starców w Heidelbergu (Niemcy), kaplicy boromeuszek w Irkucku (Rosja) i sióstr franciszkanek w Manilii (Filipiny). Proboszcz parafii w Cabudare w Wenezueli swoją prośbę o relikwie z 2011 r., popartą listem ordynariusza, uzasadnia, że życie tej młodej parafii obejmuje różne grupy apostolskie, w tym grupy dla anonimowych alkoholików, hazardzistów i narkomanów. „Idąc przykładem miłosiernej działalności naszej Patronki zamierzamy otworzyć małą przychodnię (…) i laboratorium (…). Nasi mieszkańcy posiadają głęboką miłość i oddanie św. Jadwidze, jest ona znana jako patronka dłużników, biedaków, w sposób szczególny zwracają się do niej ci, którzy nie posiadają własnego domu, dlatego nasza świątynia już od samego początku była dedykowana tej Patronce”. Jednym z wyrazów promieniowania kultu św. Jadwigi jest jej sanktuarium w Sorocaba (Săo Paulo) w Brazylii, oficjalnie zatwierdzone w 1997 r. Na podstawie korespondencji można powiedzieć, że w krajach Ameryki Południowej jest ona czczona jako patronka ludzi najuboższych. Jak podały media w 2011 roku, św. Jadwiga jest obecnie jedną z najpopularniejszych świętych w Portugalii, gdzie jest patronką osób zadłużonych i ubogich. Niektórzy wiążą to z kryzysem gospodarczym w tym kraju.