Papież Franciszek od początku swojego pontyfikatu przypomina, że Kościół powinien być Kościołem otwartym. Co więcej, ma wychodzić, aby szukać tych, których już nie ma w Kościele, albo tych, którzy do niego jeszcze nie dotarli. Powinniśmy zatem wyjść ku...

Powstaje jednak pytanie – co to oznacza w praktyce? Ulegający sekularyzacji świat przekonuje, że można żyć bez Boga. Ogranicza więc ludzkie pragnienia i potrzeby do wymiaru doczesnego. Redukuje potrzeby wyższe. A jeśli się one ujawniają, to usiłuje je zaspokoić substytutami. Całkiem dobrze w tej roli sprawdzają się joga, medytacje Dalekiego Wschodu, psychoterapia, praktyki szamańskie oraz warsztaty rozwoju osobistego.

Wszystko to jednak zamyka człowieka na świat transcendentny i próbuje uwiązać go w doczesności. Znaczącą rolę w zamykaniu człowieka na potrzeby duchowe odgrywa też dobrobyt. Ludzie dobrze uposażeni, niezależni finansowo czują się często panami własnego losu. Nikogo nie potrzebują i nikomu nie chcą też nic zawdzięczać, są samowystarczalni. Pragnienia ziemskie zaspokajają po ziemsku. W ten sposób ginie z oczu perspektywa wieczności. Nie można jednak ulegać złudzeniu, że ludzkiego ducha tak łatwo da się ograniczyć, spętać, zabić.

Jak otwierać ludzi na świat, który jest poza tym światem? Z pewnością istnieje nie tylko jeden właściwy sposób. Nie ma jednego klucza, który by otwierał wszystkie zamknięte ludzkie serca, bo każde ich zamykanie dokonywało się inaczej. Pewnie też nie od razu zamykały się drzwi dla Boga. Jeśli powoli się zamykały – powoli trzeba je też otwierać.

Pierwsza metoda polega na wzbudzeniu wątpliwości co do dotychczasowego sposobu życia czy wręcz zakwestionowaniu go. To jest twardy klucz, ponieważ drzwi są szczelnie zamknięte i stawiają duży opór. Ale jest też sposób bardziej łagodny. Każdy człowiek nosi w sobie wrażliwość na piękno, dobro i prawdę. Nie każdy jednak przyjmie od razu Boga czy Magisterium Kościoła. Dla niektórych byłby to zbyt duży szok. Ale przecież atrybutami Boga są właśnie piękno, dobro i prawda. Nie negować, ale zachwycić, zainspirować – to pozytywny klucz do serc zamkniętych na Boży świat. Nic na siłę. Przedstawić Boga jedynie jako propozycję, która może przyczynić się do piękniejszego życia.

Inny rodzaj klucza stanowi racjonalne dochodzenie do Boga. Wiara winna być rozumna. Stąd metoda ta opiera się na dysputach o Bogu, dialogu o wierze, rozmowach o doświadczeniu duchowym. To prawda, że w wierze wszystkiego nie da się wyjaśnić, wydyskutować. Rozum ma jednak szukać, dochodząc do granic swych możliwości. Trzeba przy tym być ostrożnym, aby debaty nie zastąpiły samego szukania. Byśmy nie „przegadali” Tajemnicy. Można dyskutować o Bogu jak o przedmiocie, a dyskutanci mogą oczekiwać coraz to nowych bodźców intelektualnych. W ten sposób zostaje zaspokojona ciekawość, ale unika się podjęcia trudu wejścia w relację z Tym, o którym się dyskutuje.

Jest jeszcze jeden klucz do otwierania ludzkich serc i umysłów na Transcendencję. Stanowi go obrzędowość kościelna. Kojarzy się ona z tradycją, z czymś przestarzałym albo z religijnością ludową. Z tych względów może być pominięta albo świadomie odrzucona. Tymczasem obrzędowość służy wprowadzeniu człowieka w osobiste i wspólnotowe doświadczanie Boga. Stwarza klimat sacrum, pomaga wyjść ze świata zabiegania i wejść w inny świat. Stanowią ją na przykład Nieszpory, adoracja Najświętszego Sakramentu, procesje, Droga Krzyżowa. Obrzędowość tworzy coś szczególnego, dzięki czemu człowiek doświadcza Tajemnicy, osobistego spotkania z Bogiem.

Thomas Merton wszedł kiedyś do klasztoru, w którym mnisi śpiewali Nieszpory. Zastygł w modlitwie unoszącej się ku Bogu. To doświadczenie obudziło w nim pragnienie, aby stać się właśnie takim mnichem. Ktoś może powiedzieć, że Nieszpory to nieco przestarzała forma modlitwy. Stara, ale – jak widać – potrafi rodzić „nowe”.

Innym przykładem współczesnej obrzędowości jest Droga Krzyżowa odprawiana w Wielkim Poście w kościołach czy na ulicach miast i wiosek. Niby nic wielkiego się nie dzieje, a jednak dla dużej grupy ludzi jest to swoiste doświadczenie. Wielu osobom pomaga przeżywać tajemnicę cierpienia. Idą oni ze swoim bólem, niezrozumieniem, z samym sobą ku Ukrzyżowanemu.

Choć w wierze nie można wszystkiego wytłumaczyć, to jednak można otworzyć przestrzeń dla Tajemnicy Tajemnic. Dlatego w szukaniu nowego trzeba najpierw odnaleźć stare. Abyśmy, szukając nowego, nie zgubili istoty rzeczy. Źródło wciąż pozostaje źródłem. Nie ma więc Kościoła bez modlitwy, bez słuchania Słowa Bożego i sprawowania sakramentów. Inaczej Kościół staje się klubem dyskusyjnym. Znamienne jest to, że papież Franciszek w „Evangelii gaudium” tym wszystkim, którzy dyskutują o nowych metodach duszpasterskich, mówi o kolanach zgiętych na modlitwie. To najważniejsza metoda duszpasterska. Na modlitwie rozgrzewa się serce do miłości. A przecież o miłość w Kościele chodzi.