Pośród kościołów archidiecezji przemyskiej, w których w Roku Życia Konsekrowanego można uzyskać odpust zupełny, jest sanktuarium pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Leżajsku. Od ponad czterystu lat posługują w nim zakonnicy zwani potocznie Bernardynami. Drugim głośnym sanktuarium, a zarazem miejscem modlitwy i charyzmatu bernardyńskiego, jest Dukla (od 1741 r.), która w ubiegłym roku przeżywała prawdziwy „najazd” pielgrzymów, z racji Roku św. Jana z Dukli. Ale pierwszym miejscem posługi Bernardynów na terenie naszej diecezji jest Przeworsk, do którego 550 lat temu, w 1465 r., przybyli nasi zakonnicy.

Ubóstwo i pokora

Początki powstania zakonu Braci Mniejszych sięgają roku 1209 i ściśle związane są z osobą oraz życiem św. Franciszka z Asyżu, założyciela zakonu, który pragnął, aby jego naśladowcy poprzez ubóstwo, pokorę i prostotę życia w posłuszeństwie i czystości serca głosili wszystkim ludziom ideały pokoju i dobra. Obecność na ziemiach polskich franciszkańskiej prowincji Obserwantów, zwanych Bernardynami, związana jest z przybyciem wędrownego kaznodziei pokutnego, św. Jana Kapistrana, z Włoch do Krakowa w 1453 r., na zaproszenie króla Władysława Jagiełły, do ufundowanego kościoła i klasztoru pw. św. Bernardyna ze Sieny w Krakowie w pobliżu Wawelu.

Przykład życia

Od początku swego istnienia w Polsce Bernardyni podjęli gorliwie pracę duszpasterską i kaznodziejską oraz charytatywną, dając przykład życia chrześcijańskiego, wspólnotowej modlitwy w chórze zakonnym. Ponadto wielu zakonników tej prowincji odznaczało się też działalnością patriotyczną i społeczną. Wśród wyniesionych do chwały ołtarzy znaleźli się święci: Jan z Dukli, Szymon z Lipnicy oraz błogosławieni: Władysław z Gielniowa – twórca i propagator pieśni religijnych w języku polskim, wybitny kaznodzieja, Anastazy Pankiewicz – męczennik obozu koncentracyjnego II wojny światowej w Dachau, założyciel żeńskiego zgromadzenia zakonnego Sióstr Antonianek od Chrystusa Króla, założyciel szkoły istniejącej po dzień dzisiejszy w Łodzi; oraz słudzy Boży: o. Rafał z Proszowic i o. Hadrian Osmołowski.

Przeworsk

Długowieczna historia bernardynów w Przeworsku sprawiła, że rozwinął się tu wielki kult św. Antoniego z Padwy, którego obraz, namalowany w drugiej połowie XVII wieku przez o. Franciszka Lekszyckiego bernardyna, znajduje się w specjalnej kaplicy kościoła. Parafialno-duszpasterska działalność zakonników bernardyńskich została zainicjowana erygowaniem parafii 19 maja 1981 r. Obecnie wspólnotę zakonną klasztoru przeworskiego stanowi 6 kapłanów i brat zakonny. W przeworskim klasztorze w latach 1951-69 miał miejsce nowicjat dla braci zakonnych, który od 1654 r. aż do czasów obecnych mieści się w Leżajsku. Obecnie formację duchową i zakonną odbywa tu 11 braci nowicjuszy.

Leżajsk

Specyfika leżajskiego klasztoru związana jest z duszpasterstwem sanktuaryjnym, skoncentrowanym w Bazylice Zwiastowania Pańskiego, gdzie w specjalnej kaplicy znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Pocieszenia. Ponadto od 1971 r. przy Bazylice mieści się Muzeum Prowincji Ojców Bernardynów. Klasztor i Bazylika oraz przyklasztorne dróżki są szczególnym miejscem świętym i uświęcającym, czego świadectwem jest życie wielu zakonników zmarłych tutaj w opinii świętości, na czele z o. Jackiem Filipiakiem, przy którego grobie wierni modlą się, wypraszają liczne łaski, cuda i uzdrowienia. Parafialną działalność duszpasterską rozpoczęto w 1969 r. i prowadzona jest nie tylko przy Bazylice Zwiastowania Pańskiego, ale także w kościołach filialnych w Hucisku i Maleniskach, które wraz z kościołem w Przychojcu zostały wybudowane staraniem klasztoru Ojców Bernardynów z Leżajska. Bazylikę i klasztor leżajski w swej prywatnej pielgrzymce w 1965 r. nawiedził ówczesny arcybiskup krakowski Karol Wojtyła, święty papież Jan Paweł II.

Obecnie działalność charytatywna Bernardynów przejawia się w pomocy ubogim (około 50 rodzin) udzielanej przez Franciszkańską Akcję Charytatywną. Rozwinięte jest tu mocno duszpasterstwo Franciszkańskiej Młodzieży Oazowej, Liturgicznej Służby Ołtarza, Akcji Katolickiej, Straży Honorowej NSPJ, Róż Różańcowych, oraz Franciszkańskiego Zakonu Świeckich, a także Apostolstwa Trzeźwości Pokój i Dobro. Wspólnotę leżajskiego klasztoru stanowi 18 kapłanów, 5 braci zakonnych i 11 nowicjuszy.

Dukla

Z kolei Dukla jest miejscem szczególnym ze względu na to, że tu około 1641 r. urodził się i wychował św. Jan z Dukli. Ojciec Święty Jan Paweł II, przebywając w Dukli przededniu kanonizacji św. Jana, 9 czerwca 1997 r., osobiście wyznał: „Jakże bliski wydaje nam się błogosławiony Jan w tej świątyni, w której przechowuje się jego relikwie. Bardzo chciałem tu przybyć, aby w ciszy klasztoru wsłuchać się w głos jego serca i wspólnie z Wami wgłębić się w tajemnice jego życia i świętości… Bracia i Siostry, często nawiedzajcie to miejsce! Ono jest wielkim skarbem tej ziemi, bo tu przemawia duch Pana do ludzkich serc za pośrednictwem waszego świętego rodaka”. Wyjątkowym miejscem modlitwy i kontemplacji jest też kościółek na Puszczy wraz z pustelnią na górze Zaśpit, gdzie św. Jan w młodości oddawał się pokucie i modlitwie, prowadząc życie pustelnicze. Ponadto bernardyni dukielscy prowadzą działalność duszpasterską w kościele w Trzcianie i w Zawadce Rymanowskiej, gdzie erygowano oddzielną parafię. Natomiast od 22 czerwca 1984 r. przy kościele klasztornym erygowana została osobna parafia pw. św. Jana z Dukli. Wspólnotę klasztoru stanowi 6 kapłanów i brat zakonny. Istnieje tu wspólnota Franciszkańskiego Zakonu Świeckich.

Od Żurawiczek po Kalnicę

Ponadto ojcowie Bernardyni prowadzą duszpasterstwo parafialne w Żurawiczkach k. Przeworska (3 ojców), w Jelnej i Judaszówce (3 ojców) oraz w Wetlinie i Kalnicy (2 ojców). We wszystkich tych ośrodkach duszpasterskich istnieją wspólnoty Franciszkańskiego Zakonu Świeckich oraz Franciszkańska Młodzież Oazowa.

W metropolii przemyskiej ojcowie Bernardyni prowadzą również działalność duszpasterską przy sanktuariach: św. Antoniego z Padwy w Radecznicy (diecezja zamojska) oraz przy sanktuarium Matki Bożej Rzeszowskiej w Rzeszowie (diecezja rzeszowska).

Ideał i charyzmat Franciszkański w dobie współczesnego życia ludzi jest ciągle aktualny i poszukiwany przez tych wszystkich, którzy pragną pokoju, dobra i miłości.