Tę prawdę uświadamia nam opracowana i opublikowana w br. przez prof. dr. hab. Mieczysława Łojka książeczka pt. Kult Matki Boskiej w twórczości Adama Mickiewicza, rozważania, które ukazały się z okazji 75. rocznicy koronacji Matki Bożej Ostrobramskiej, a składające się z trzech części poświeconych kolejno: religijności Poety, jego cudownemu uzdrowieniu i ocaleniu oraz etapom czci Najświętszej Maryi Panny, a w tym: Hymnowi o Zwiastowaniu, wątkowi Maryjnemu w III części Dziadów, uwielbieniom Maryi w Panu Tadeuszu i uwagom końcowym.

Charyzmat wieszcza

Po pierwsze Autor udowodnił, że Adam Mickiewicz był człowiekiem głęboko religijnym. Utwierdził się nawet w przekonaniu, że został poetą wybranym przez Boga obdarzonym profetyzmem oraz zdolnościami improwizacji, pogrążał się też w metafizykę i mistykę. Tych też ilustracją są - zdaniem Profesora - wypowiedzi epistolarne Poety oraz z wielkim żarem poetyckim napisane trzy wzniosłe liryki religijne: Arcymistrz, Rozmowa wieczorna oraz Rozum i wiara obok innych wierszy odzwierciedlających mistyczne doznania Twórcy, takich jak: Zadania i uwagi, Veni Creator, Broń mnie przed sobą samym, Pytasz, za co Bóg trochę sławy mnie ozdobił, Widzenie.

Świadectwa cudów

Po wtóre historyk literatury przypomniał okoliczności cudownego uzdrowienia i ocalenia Poety, co znalazło swój literacki rezonans w Inwokacji Pana Tadeusza: Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem oraz w Hymnie na dzień Zwiastowania Najświętszej Pannie, napisanym w grudniu 1820 r., jako hołd złożony Matce Bożej za cudowne ocalenie podczas kąpieli w Niemnie.

Uwielbienie Maryi

Szczegółową analizę i interpretację Hymnu o Zwiastowaniu, świadczącego o uwielbieniu Maryi przez Poetę odczytujemy w trzeciej pracy. Mieczysław Łojek przytoczył tu interesujące stwierdzenia J. Tretiaka, które akceptuje oraz dopełnia na swój sposób.

Hołd dla królowej nieba

Następna część rozważań dotyczy wątku Maryjnego w III części Dziadów, gdzie - zdaniem Profesora - odzwierciedliło się odradzanie wiary Mickiewicza w Boga (po dziesięciu latach) i pogłębianie kultu Maryi. W takim przekonaniu utwierdzają nas podane argumenty poparte licznymi cytatami z dramatu. Łojek zauważył tu ponadto, że motyw kultu dla Matki Bożej występuje jeszcze w III części Dziadów: w scenie widzenia Ewy w czasie lata, w małym domku pod Lwowem, gdzie młoda panienka poprawiała kwiaty przed obrazem Najświętszej Panny i klęcząc modliła się żarliwie, a kiedy zasypiała, miała cudowne widzenie. Profesor uznał to wspaniałe, anielskie widzenie za nagrodę dla Ewy za jej gorącą modlitwę, cześć, głęboką ufność do Matki Bożej oraz pobożne, żywe uwielbienie okazane przynoszonymi pod obraz kwiatami. Sądzi też, że to Mickiewiczowski piękny, szczery hołd dla Królowej nieba.

Cześć religijna dla Maryi w "Panu Tadeuszu"

Badacz ilustruje też sposób, w jaki Mickiewicz zachęcał rodaków w epopei do czci Maryi oraz przypomniał potrzebę Jej kultu. Zwrócił szczególną uwagę na to, że Poeta w realistycznych obrazach poetyckich, z wielkim kunsztem artystycznym, trzykrotnie w różnych częściach dzieła wprowadził postać Najświętszej Maryi Panny, a ponadto przypomniał trzy sanktuaria Maryjne: Ostrą Bramę w Wilnie, kościół Najświętszej Maryi Panny w Nowogródku i Jasną Górę zajmującą miejsce centralne, bo patronuje i Polakom i Litwinom. Wiąże się z tym ciekawe spostrzeżenie i sugestia Badacza: "Ale najobszerniej i najwspanialej opisał nieistniejące w kalendarzu liturgicznym święto Najświętszej Panny Kwietnej, a pominął istniejące święto Matki Bożej Zielnej. Można jedynie przypuszczać, że bardziej kochał kolory kwiatów niż zieleń i dlatego niejako domagał się ustanowienia patronki kwiatów, Najbielszej Panny Kwietnej" (s. 25).

W świat wartości religijnych

Omawiane opracowanie, z przypomnianym imperatywem kultu Maryi, wyrażającym się w gorliwej modlitwie, posłuszeństwie, ufności, uwielbieniu, to nie tylko przekaz ciekawych informacji o życiu i twórczości Mickiewicza w aspekcie religijności pogłębionych wnikliwą analizą oraz doświadczeniem życiowym Autora, ale doskonałe myśli czekające na akceptację i przyjęcie przez czytelników. Doskonali więc nie tylko merytorycznie (nauczyciela, studenta, zainteresowanego literaturą), lecz pomaga realizować powołanie życia chrześcijańskiego, wprowadzając w świat wartości religijnych.