Prawa miejskie Ropczycom nadał król Kazimierz Wielki; miało to miejsce 3 lipca 1362. Miasto odwiedzane było przez wielu królów polskich: m.in. Władysława Jagiełłę i Kazimierza Jagiellończyka. Dokonywano tutaj wiele operacji handlowych z innymi miastami w Polsce, a Ropczyce nazywano nawet „Małym Gdańskiem”.

Ołtarz pełen łask

Ropczyce od początku swego istnienia były starostwem. W XVII wieku starostą ropczyckim był Mikołaj Spytek Ligęza. W 1652 r. wybuchła straszliwa zaraza, panował głód, a klęski te spowodowały wiele zgonów w mieście.

Główna świątynia w Ropczycach – średniowieczny kościół pw. Przemienienia Pańskiego wzniesiony został około 1368 r. i pierwotnie nosił wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego. W ciągu wieków świątynia przechodziła różne, zmienne koleje losu. W głównym ołtarzu fary ropczyckiej umieszczony był obraz „Przemienienie Pańskie”, który otoczony był czcią, a krakowski biskup Kazimierz Łubieński nadał nawet w osiemnastym stuleciu odpust tym, którzy nawiedzą znajdujący się tutaj ołtarz – stąd licznie przybywano do ropczyckiej fary. Warto także wspomnieć, że przy kościele istniała w średniowieczu szkoła parafialna.

Pobożny mieszczanin dołożył... trzy grosze

Drewniana, gotycka figurka Marii z Dzieciątkiem, która obecnie znajduje się w głównym ołtarzu kościoła pw. Imienia Maryi w północno-wschodniej części Ropczyc, zwanym kościółkiem, pochodzi prawdopodobnie z I połowy piętnastego stulecia i zaliczana jest do tzw. typu Pięknych Madonn. Początkowo ropczycka figurka przebywała przez około 200 lat w drewnianej kapliczce, opodal innego ropczyckiego kościółka – pw. św. Barbary. Tę kapliczkę, w której czczono ropczycką Madonnę (jedną z najstarszych zachowanych średniowiecznych kapliczek w Polsce), przechowuje się jako cenną relikwię. W czasach reformacji miał tu mieć miejsce spektakularny cud: młoda dziewczyna kosząc trawę u luteranki, która zmuszała dziewczynę do pracy w niedzielę, ucięła sobie palec. Po gorących modlitwach zanoszonych do ropczyckiej Pani, dziewczyna odzyskała palec ręki, a jej chlebodawczyni nawróciła się na katolicyzm. Wówczas to próbowano przenieść figurę do kościoła parafialnego. Ale po jednej nocy Matka Boża „zapłakała”. Kiedy cudowną figurkę na powrót umieszczono w kapliczce, łzy Maryi zniknęły, a na Matczynej twarzy pojawił się uśmiech. Następnie postanowiono przenieść figurkę do drewnianego kościółka Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Ten drewniany kościółek istniał już w szesnastym stuleciu. A kiedy świątynię farną użytkowali protestanci, był dla parafian głównym kościołem. Z czasem zadecydowano wybudować obecny kościół. W czasach zaboru austriackiego zdecydowano o likwidacji kościołów filialnych. Podobno jednemu z mieszczan ropczyckich cudowna Madonna przyśniła się pewnej nocy i nakazała pojechać na licytację kościoła do pobliskiego Tarnowa, wypowiadając słowa: kupisz mnie tam za trzy grosze. Kiedy ów człowiek opowiedział wszystko następnego dnia swoim znajomym, ci postanowili zebrać sporą kwotę na uratowanie kościółka. Pobożny mieszczanin miał ponoć dołożyć trzy grosze do całej kwoty. W dowód uznania licznych łask otrzymanych przez mieszkańców ziemi ropczyckiej za przyczyną cudownej figury została ona ukoronowana.

Studzienka św. Barbary

Tu, gdzie dzisiaj istnieje studzienka św. Barbary w Ropczycach, w szesnastym stuleciu istniał kościół pod wezwaniem tej świętej. Kościółek był budowlą drewnianą, posiadał jeden drewniany ołtarz oraz ambonę, a przy nim mieszkał kapelan.

Jeden z bogatych obywateli miasta odnowił kościół w siedemnastym stuleciu. Na jego rzecz przekazał fundusze, wybudował też domek dla kapelana, który odprawiał Msze za fundatora. Później rodzina fundatora nakazała odprawiać jeszcze dodatkowe Msze w każdy piątek. Zaborcy austriaccy przenieśli kościółek do Nagoszyna. Niestety, nie zachował się do naszych czasów, spłonął bowiem w pożarze. Po miejscu, na którym stał kościół św. Barbary, pozostał trwały ślad w postaci studzienki z cudowną wodą. Źródełko – według legendy – zostało zlokalizowane za sprawą św. Barbary, która jednemu z mieszczan objawiła we śnie miejsce, gdzie należy kopać studnię. Dodajmy, że cała rodzina nieszczęśnika – żona i dwie córki zmarły na zarazę, a właściciel ogrodu pogrążony w rozpaczy także szykował się na odejście z tego świata. Został, dzięki wstawiennictwu św. Barbary, ocalony od śmierci, no i postawił kapliczkę św. Barbary.