Pochodzą z Ameryki Południowej, a ich uprawę prawdopodobnie zapoczątkowano w Peru jeszcze przed naszą erą. Uprawę ziemniaka w Polsce rozpoczęto w drugiej połowie XVII wieku.

100 g ziemniaka zawiera ok. 73 kcal, co stanowi mniejszą wartość energetyczną niż taka sama porcja kaszy czy makaronu. Ziemniaki dostarczają witaminy C, witamin z grupy B, beta karotenu oraz folianów. Jeśli chodzi o składniki mineralne – są źródłem potasu, a także: fosforu, magnezu, cynku, miedzi, manganu oraz jodu.

Głównym węglowodanem złożonym występującym w ziemniaku jest skrobia. Jej zawartość w bulwach jest uzależniona od odmiany i waha się w granicach 10-25%. Z tego względu ziemniaki są produktami o wysokim indeksie glikemicznym, w związku z czym powinny się pojawiać rzadziej w jadłospisie osób z cukrzycą.

Z uwagi na fakt, że ziemniaki są częstym dodatkiem do obiadu, stanowią one główne źródło antyoksydantów w diecie człowieka. Chronią przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki, co zmniejsza ryzyko występowania nowotworów oraz chorób układu krążenia. Bulwy ziemniaka zawierają nawet 30 mg świeżej masy flawonoidów, w tym antocyjanów (zwłaszcza w odmianie purpurowej). Zawartość antocyjanów przyczynia się do zmniejszenia ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, wykazują one działanie przeciwzapalne, przeciwutleniające oraz antymutagenne. W ziemniakach znajdują się również flawonole, które także przyczyniają się do zmniejszenia ryzyka chorób układu krążenia oraz nowotworów. Wspomniana wcześniej skrobia obok funkcji odżywczych wykazuje działanie prozdrowotne. Dzięki obróbce termicznej jest trawiona przez człowieka, ale należy pamiętać, że ma wysoki indeks glikemiczny i osoby chorujące na cukrzycę powinny uważać z jej spożyciem. Aby obniżyć jej indeks glikemiczny, zaleca się całkowite schłodzenie w lodówce ugotowanych ziemniaków, a następnie podgrzanie ich przed spożyciem. Powtórne schłodzenie powoduje, że część skrobi nie jest trawiona – to tzw. skrobia oporna. Jest ona bardzo użyteczna w organizmie człowieka, stanowi pożywkę dla pożytecznych bakterii kwasu mlekowego. W wyniku fermentacji skrobi powstają bardzo korzystne dla zdrowia krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (octowy propionowy i masłowy).

Zawarty w ziemniaku błonnik pokarmowy powoduje, że warzywo to jest pomocne w problemach trawiennych, biegunkach oraz zaparciach.

Ponadto ziemniaki są zasadotwórcze, dzięki czemu są polecane osobom zmagającym się z refluksem żołądka.

Spożywanie ziemniaków może jednak nasilać objawy u osób z nieswoistym zapaleniem jelit. Ponadto ziemniaki zawierają białka, m.in. patatynę, które są alergenami i mogą wywoływać alergiczne objawy. U osób zmagających się z powyższymi jednostkami spożycie ziemniaków należy kontrolować.

Ziemniak to zdrowy i wartościowy produkt spożywczy. Najczęściej spożywany jest jako dodatek do obiadu, wykorzystywany także jako dodatek do zup czy sałatek, w formie placków, kopytek czy frytek.