21 listopada obchodzony jest jako Dzień Pracownika Socjalnego. Od 1993 r. wręczane są z tej okazji nagrody promujące działania pracowników socjalnych oraz placówki udzielające wsparcia ludziom znajdującym się w trudnych sytuacjach życiowych. „Działalność zawodowa pracownika socjalnego skierowana jest na pomoc osobom i rodzinom we wzmocnieniu lub odzyskaniu zdolności do funkcjonowania w społeczeństwie” - powiedziała Niedzieli Halina Szumska, dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sosnowcu. Do zadań pracownika socjalnego należy: wspomaganie osób i rodzin wymagających pomocy w osiągnięciu możliwie pełnej aktywności społecznej; współdziałanie z grupami i społecznościami lokalnymi, mające na celu rozwijanie w nich zdolności do samodzielnego rozwiązywania własnych problemów; organizowanie różnorodnych form pomocy, a także udział w rozwijaniu infrastruktury odpowiadającej potrzebom społecznym; zapobieganie procesowi marginalizacji osób i grup oraz przeciwdziałanie negatywnym zjawiskom w środowisku lokalnym.
„Pracownicy socjalni pracują z grupami, organizacjami i społecznościami, jako odbiorcami usług, aby ich wzmocnić i przywrócić im zdolność społecznego funkcjonowania. Pracownik socjalny działa więc na rzecz osób, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. Pomocy udziela się osobom i rodzinom głównie w związku z ubóstwem, sieroctwem, bezdomnością, potrzebą ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezrobociem, niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, bezradnością w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzeniu gospodarstwa domowego, alkoholizmem i narkomanią, trudnością w przystosowaniu do życia po opuszczeniu zakładu karnego, klęską żywiołową” - wylicza H. Szumska.
W związku z realizowaniem tak rozległych zadań system pomocy społecznej obejmuje szeroką sieć placówek i instytucji, w których pomoc i opiekę znaleźć mogą potrzebujący. Są to domy pomocy społecznej, dzienne i środowiskowe, warsztaty terapii zajęciowej, placówki pomocy dla matek z dziećmi, dla osób bezdomnych, ośrodki interwencji kryzysowej, placówki opiekuńczo-wychowawcze, ośrodki adopcyjno--opiekuńcze i inne, których powstawanie i funkcjonowanie uzasadniają istniejące potrzeby. Instytucje pomocy społecznej ograniczają się na ogół do stosowania przede wszystkim pomocy materialnej, zaspakajającej potrzeby podstawowe podopiecznych. Jednak w ostatnim okresie zwraca się uwagę na konieczność zmiany kierunku pomocy w stosunku do podopiecznych. Promuje się ograniczenie pomocy materialnej na rzecz rozbudowania działalności organizatorsko-usługowej.
Aby wykonywać zawód pracownika socjalnego, obok wiedzy i przygotowania merytorycznego, potrzebne są określone predyspozycje psychiczne i cechy charakteru - życzliwość, obiektywizm, umiejętność właściwej oceny problemu, komunikatywność, siła przekonywania, aktywność, a przede wszystkim duża odporność psychiczna. Istotny w tej profesji jest szacunek dla godności i ważności wszystkich ludzi bez względu na ich aktualną sytuację życiową, dziedzictwo kulturowe, styl życia czy wierzenia. Pracownik socjalny musi brać pod uwagę i akceptować różnorodność życia korzystającego z pomocy społecznej, mieć pozytywny do niego stosunek. Pracy socjalnej zawsze przyświecał jeden cel - poprawa jakości życia wszystkich ludzi przez popieranie i odbudowywanie korzystnych interakcji między ludźmi i społeczeństwem.